Grootste deeltjesversneller met succes opgestart

dm UPDATE Nabij Genève is woensdag de grootste deeltjesversneller ter wereld, de LHC van het CERN (Europees Centrum voor Nucleair Onderzoek), woensdag (bij wijze van proef) stap voor stap en met succes opgestart. "Een historisch moment", zei aanwezend directeur-generaal Rolf-Dieter Heuer van het CERN. De cyclotron moet mysteries van de materie en van het universum helpen oplossen.

Even na 09.30 uur, na een maandenlange afkoeling en intensief testen van de installatie, werd een eerste straal van protonen doorheen de 27 km lange tunnel 100 meter onder de grond aan de Frans-Zwitserse grens "gelanceerd".

Vijf seconden daarna waren er al de eerste gegevens, aldus directeur Lyn Evans van de LHC (Large Hadron Collider). Maandag echter had Vincent Lemaître van de Franstalige katholieke universiteit van Leuven gewaarschuwd dat het nog enkele jaren wachten is "eer we volledig kunnen genieten van het potentieel van de machine".

Joelende vorsers
Bij elke nieuwe stap in het experiment, de passage van elk van de acht segmenten, applaudisseerden de aanwezige wetenschappers. Toen de atoomkernen een eerste rondje hadden afgelegd joelden de vorsers, zoals dat soms ook het geval is na geslaagde raketlanceringen.

Met de botsingen van de deeltjes, die bijna de lichtsnelheid zullen krijgen, hopen de wetenschappers tot nu toe onbekende deeltjes te vinden, in het bijzonder het Higgs boson, dat geldt als het ontbrekende element in de standaardtheorie over het wezen van de materie. Tevens wordt een fractie van een seconde nagebootst hoe het universum eruit zag toen het volgens de meest gangbare theorieën zowat 13,7 miljard jaar geleden door de Oerknal werd geschapen.

Big Bang Day
De zogenaamde "Big Bang Day" waarop twee bundels protonen op elkaar worden afgestuurd om te botsen zal pas ten vroegste binnen een jaar zijn beslag krijgen. De deeltjesversneller moet ook de kennis opvijzelen omtrent de mysterieuze donkere materie in het heelal.

De LHC is overigens de eerste deeltjesversneller ter wereld waar bundels met deeltjes vanuit tegenovergestelde richting doorheen de tunnel in verschillende kanalen reizen met dezelfde magnetische structuur, aldus het CERN.

Meer dan 2.300 wetenschappers uit 38 landen werkten mee aan het grootste en duurste experiment uit de geschiedenis van de wetenschap. In Belgi' gaat het om zes universiteiten (Universiteit Antwerpen, Universiteit Gent, VUB, KUL, ULB en UMH) en 75 wetenschappers. Die hielden zich bezig met de Compact Muon Solenoid Detector of CMS-detector, een van de vier detectoren die de protonbotsingen waarnemen.

15 miljoen gigabyte aan informatie
De wetenschappers schatten dat ze jaarlijks meer dan 15 miljoen gigabyte aan informatie zullen verzamelen en analyseren, ofwel het equivalent van 20 miljoen cd's. Er zullen computers in netwerk worden gezet, in Europa, maar ook in Azië en Amerika, om de stroom informatie te verwerken. In België komen er twee centra.

Verschillende wetenschappers uitten al hun vrees voor de experimenten van het CERN op lange termijn. Enkele schoven de hypothese naar voren dat er zwarte gaten zouden kunnen worden gecreëerd die bij aangroei de hele planeet zouden kunnen verzwelgen. Andere wetenschappers hebben dit als "absurd" weggewuifd. België, dat sinds de oprichting deel uitmaakt van het CERN, draagt 2,7 pct van de kosten van het project.

De LHC heeft 3,76 miljard euro gekost. Er is sinds 1983 aan gewerkt. De officiële ingebruikname is voor oktober gepland. (belga/mvdb)