Hollywood regisseert mee de oorlog van George W. Bush

Vandaag vijf jaar na het begin van de oorlog in Irak proberen voormalige Hollywoodmedewerkers vanuit het Witte Huis het conflict in de media nog steeds zo heroïsch mogelijk te verkopen. Op de wijze van 'artificial reality imagineers' die de optredens van VS-president George W. Bush mee regisseren.

Een van die regisseurs is Scott Sforza, een ex-studioregisseur en art director van ABC News. Tot zijn vertrek uit het Witte Huis in de zomer van vorig jaar was hij de keizer achter de visuele presentatie van de Irakoorlog.

22 maart 2003. De opmars naar Bagdad is drie dagen bezig. In het perscentrum van US Central Command in Doha, Qatar, verschijnt VS-opperbevelhebber generaal Tommy Franks voor de verzamelde wereldpers op het podium. Het is de eerste persconferentie sinds het begin van de oorlog en naast een Brit, Australiër en Deen - hun landen steunen de inval militair - wordt ook de Nederlandse luitenant-kolonel Jan Blom opgevoerd. Tot dan biedt de Nederlandse regering alleen politieke steun aan 'Iraqi Freedom'. De enige militaire bijdrage is de opstelling van Patriot-raketten in Turkije in NAVO-verband.

Tot zijn verbazing hoort Blom de VS-opperbevelhebber verklaren dat onze noorderburen vanaf nu ook deel uitmaken van de 'Coalition of the Willing'. De verbindingsofficier kan door zijn lagere rang Franks niet tegenspreken. Hij is erin geluisd: gebruikt als figurant, en met hem ook het Nederlandse kabinet, dat niet meer kan terugkrabbelen.

In 'De verkoop van een oorlog' toonde het Nederlandse VPRO-programma Tegenlicht maandag met dit voorbeeld aan hoe het Witte Huis de beeldvorming over de Irakoorlog manipuleerde met behulp van 'artificial reality imagineers', communicatie-experts die naast de gewone werkelijkheid een gemedialiseerde - en politieke - realiteit bouwen. Ze doen dat op de wijze van Scott Sforza, die, tot zijn vertrek uit het Witte Huis in de zomer van 2007 , de zichtbare optredens van Bush regisseerde.

Sforza is een ex-studioregisseur en art director van ABC News die sinds 2001 door het leven ging als 'special assistant to the president' en vicecommunicatiedirecteur in het Witte Huis. In de schaduw zorgde hij ervoor dat Bush op televisie zo goed mogelijk in het licht kwam te staan. Aanvankelijk deed hij dat door tijdens persconferenties 'wallpapers' achter de president te projecteren. Daarop zijn slogans te zien die permanent zijn boodschap herhalen, zoals 'Keeping Americans Secure'.

Doel was kijkers maximaal bloot te stellen aan de boodschap, zelfs als ze ongeïnteresseerd waren in wat Bush eigenlijk te vertellen had.
Toen Bush op de eerste verjaardag van de 9/11-aanslagen vanop Ellis Island de natie toesprak, huurde Sforza drie duwboten en vulde ze met reusachtige zoeklichten, van het model dat voor rockconcerten wordt gebruikt, zodat het verderop gelegen Vrijheidsbeeld achter de president duidelijk in beeld kwam.

Naast de oorlog tegen terreur regisseerde Sforza vooral het Irakconflict. De beruchte powerpointvoorstelling van ex-buitenlandminister Colin Powell, toen deze in de VN-Veiligheidsraad op 5 februari 2003 de later vals gebleken bewijzen presenteerde dat Saddam Hoessein nog over massavernietigingswapens beschikte, werd door hem in goede banen geleid. Even snel dacht hij de propagandaoorlog te beëindigen. Nog geen anderhalve maand na de inval, vandaag vijf jaar geleden, liet hij op 1 mei 2003 de president op het vliegdekschip USS Abraham Lincoln in een gevechtsvliegtuig landen. In uniform draafde Bush op; als burger zou hij daarna de natie toespreken voor een reusachtig spandoek met daarop de slogan 'Mission Accomplished'.

Dat de oorlog nog maar begon was Sforza en de zijnen worst. Doel was de media en publieke opinie een iconisch beeld in het geheugen te prenten van een krachtdadige president en dat, zo blijkt nu, als startschot voor de verkiezingscampagne van 2004. Daarvoor werden kosten noch moeite gespaard. Sforza was al dagen vooraf aanwezig op het vliegdekschip, dat gesommeerd werd diep in zee te varen zodat niemand kon zien dat het schip niet in de Perzische Golf lag maar voor de kust van Californië, naar de geest van Barry Levinsons film Wag the Dog uit 1997, waarin de president een regisseur aanstelt om op televisie een fictieve VS-oorlog te tonen om zijn populariteit op te krikken . Er was één verschil: dat Sforza voor Irak een fictieve vrede propageerde.

Ook de internationale media worden gemanipuleerd. Een prachtig voorbeeld is generaal Franks persconferentie over de vermeende 'coalition of the willing'. Sforza hielp met het ontwerpen van de 'set' waarin Franks sprak, een 250.000 dollar kostende multimediaruimte in het US Central Command-hoofdkwartier in Doha, Qatar. De journalisten werden er met zoveel 'krijgsinformatie' overstelpt dat ze de belangrijkste vraag niet konden stellen: wat doen wij hier eigenlijk?

En wie herinnert zich Jessica Lynch nog? Lynch was eind maart 2003 met collega's in een hinderlaag gelopen in de buurt van Nasiriyah. De operatie om haar te redden werd op 1 april live op de televisie uitgezonden. Achteraf bleek het verhaal bedacht om het patriottisme weer bij het VS-publiek terug te brengen. Zelfs de vermeende mishandeling en verkrachting bleek gelogen, want Iraakse artsen hadden Lynch beschermd tegen de eigen Iraakse troepen.

"Dit is militaire PSYOP, psychologische oorlogsvoering waarbij het denken en doen van publieke opinie en media in binnen- en buitenland worden beïnvloed", zegt John Stauber, van het Center for Media & Democracy uit Wisconsin en coauteur van de VS-bestsellers The Best War Ever en Weapons of Mass Deception, over de Irak-propaganda-oorlog aan De Morgen. "Het beste voorbeeld is het omvertrekken van het Saddam Hoesseinstandbeeld in Bagdad. Wereldwijd toonden media dit rechtstreeks vanuit dezelfde invalshoek. Een minderheid toonde de echte beelden: hoe vanop afstand te zien was dat slechts een handvol Iraki's aanwezig was en beschermd moest worden door een overmacht aan VS-militairen die met de wapens op de omgeving gericht stonden."

Volgens Stauber zijn de mainstream-media in de VS even schuldig aan misleiding van de publieke opinie als de spin-doctors die hen manipuleren. "Eens ze mee in het bad van spindoctors zitten geven ze niet graag toe dat ze misleid werden. Dat gold evenzeer tijdens het omverwerpen van Saddams standbeeld als de berichtgeving over het 'succes van de surge (troepenverhogingen)' vandaag. De enige winst van de surge vandaag is een propagandasucces. Door het eindeloos herhalen 'dat het beter gaat in Irak' is de oorlog hier van de voorpagina's verdwenen en begint volgens peilingen de publieke opinie te geloven dat het aantal slachtoffers gezakt is tot een aanvaardbaar niveau. In werkelijkheid blijft de situatie erg slecht.

Daarover getuigden afgelopen weekend tweehonderd oorlogsveteranen nog in Washington, maar de Amerikaanse mainstream media besteedden aan hun boodschap geen aandacht meer. Dat toont aan hoe ver de invloed van de spin doctors al reikt." (Maarten Rabaey)

VPRO Tegenlicht: De verkoop van een Oorlog