Historisch vredesakkoord voor Congo ondertekend

dm UPDATE Congo is al 20 jaar het toneel van een brutale burgeroorlog met verkrachtingen, verminkingen en het gebruik van kindsoldaten. Steeds weer werd met beschuldigende vinger naar de buurlanden gewezen. Nu ondertekenden elf landen uit de regio een kaderakkoord voor vrede, veiligheid en samenwerking. Waarnemers spreken van een mijlpaal.

Na tientallen jaren burgeroorlog komt een stabilisering van het door crises geteisterde Congo naderbij. Elf Centraal- en Zuid-Afrikaanse landen ondertekenden vandaag in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba een verdrag voor een vreedzame toekomst in de regio. VN-secretaris-generaal Ban Ki Moon sprak van een 'historisch document' en een 'belangrijke gebeurtenis', die evenwel slechts het begin inluiden van een langdurig proces. "De situatie in de Democratische Republiek Congo moet op de internationale agenda een topprioriteit blijven", zei hij.

Niet meer bemoeien
In het kaderakkoord verklaren Rwanda, Oeganda, Tanzania, Zuid-Soedan, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Zambia, Zuid-Afrika, Angola, Congo-Brazzaville, Burundi en de Democratische Republiek Congo zelf, dat ze zich voortaan niet meer met conflicten in de buurlanden zullen bemoeien en geen rebellengroepen meer zullen steunen. Bovendien willen de betrokken staten zich samen met de internationale gemeenschap engageren om vrede en economische ontwikkeling in Congo en de hele regio vooruit te helpen. Het proces, dat tot dit kaderakkoord leidde, werd door Ban in New York op gang gebracht.

Nieuwe bladzijde
Voor de ondertekening van het verdrag waren de staats- en regeringsleiders of belangrijke ministers naar Addis Abeba afgereisd. "Het is tijd om een nieuwe bladzijde in de geschiedenis van de regio om te slaan, een roemrijkere bladzijde dan die van de voorbije twintig jaar", zei de Congolese president Joseph Kabila. "Het is de hoogste tijd dat we de mensen in onze landen hun recht op leven garanderen."

Naleving opvolgen
Ban hoopt op een 'nieuw tijdperk' voor Congo en zal al gauw een speciale VN-gezant naar het land sturen, die de naleving van het akkoord zal opvolgen. Bovendien zullen de ondertekenaars elkaar tweemaal per jaar ontmoeten om de vooruitgang te verifiëren en bijkomende maatregelen te bespreken.

Uitgesteld
Oorspronkelijk zou het document al op 28 januari op de top van de Afrikaanse Unie (AU) door de landen van het gebied van de Grote Meren (ICGLR) en de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika (SADC) ondertekend worden, maar de ceremonie werd verrassend uitgesteld. Officieel omwille van procedurele redenen, officieus door tegenkanting van de landen van de SADC, met Zuid-Afrika op kop. Deze landen waren er niet mee opgezet dat ze het finale akkoord pas korte tijd voor het moment van ondertekening konden inkijken.

Onenigheid
Ook de kwestie van de internationale neutrale troepenmacht (Force Internationale Neutre, FIN) zorgde voor onenigheid. Terwijl de VN en andere leden van de internationale gemeenschap wilden dat deze troepenmacht geïntegreerd werd binnen VN-vredesmissie Monusco, prefereerden de SADC-landen, die de troepen voor die FIN zouden leveren, een autonome bevelsketen. Deze onenigheid lijkt momenteel achter de rug: de neutrale troepenmacht zal hoogst waarschijnlijk deel uitmaken van de Monusco-structuren.

Zware gevechten
Afgelopen jaar waren zware gevechten uitgebroken tussen de M23-rebellenbeweging en regeringstroepen in het grondstofrijke oosten van Congo. "Ik was verbijsterd over het geweld", benadrukte Ban. "De burgerbevolking heeft vreselijk geleden."

M23, dat niet tot tot de ondertekenaars van het akkoord behoorde, werd opgericht door vroegere rebellen, voor een groot deel van tutsi-origine. Naar verluidt worden ze aangevoerd door de afvallige generaal Bosco Ntaganda, die door het Internationaal Strafhof wegens oorlogsmisdaden wordt gezocht. De onderhandelingen tussen M23 en de regering in de Oegandese hoofdstad Kampala zitten vast, verklaarde Kabila. Naar verluidt missen ze geloofwaardigheid en legitimiteit. De aanstelling van de speciale VN-gezant zou alvast een stap in de goede richting zijn. Op voorwaarde dat deze beschikt over een stevig politiek profiel en een duidelijk mandaat om het nationale proces mee te begeleiden.

Afscheuring
De rebellen werden in 2009 in het leger geïntegreerd, maar scheurden zich uiteindelijk af, omdat de regering in Kinshasa zich niet hield aan gedane beloftes. De Congolese regering en de Verenigde Naties hebben de buurlanden Oeganda en Rwanda er herhaaldelijk van beschuldigd de rebellen te steunen. Beide landen hebben dat steeds ontkend.

De Verenigde Naties plannen ook al maanden om enkele duizenden bijkomende manschappen te sturen ter versterking van de VN-missie Monusco in Oost-Congo. De Monusco is met 22.000 blauwhelmen de op afstand grootste - en duurste - troepenmacht van de hele Verenigde Naties.