"Meer mannen aan de haard"

Mannen moeten aangemoedigd worden om thuis te blijven en voor de kinderen te zorgen. Dat probeert Japan via een campagne te promoten. Enigszins opvallend omdat Japan een redelijk traditionele samenleving is met een klassiek rollenpatroon.

De cijfers bewijzen dat ook: slechts 1,7 procent van de Japanse mannen neemt vaderschapsverlof, in vergelijking met 78 procent in Zweden. Toen burgemeester Hironobu Narisawa van het district Bunky in Tokio als eerste bestuurder, vrouwen meegerekend, ooit ouderschapsverlof nam, was dat dan ook voorpaginanieuws.

Narisawa hoopt bij te dragen aan een mentaliteitswijziging. Ook het ministerie van Gezondheid, Arbeid en Welzijn steunt de gendergelijkheid, al staat die in Japan nog niet erg ver.

"Nooit vergeven voor mijn keuze"
Japanse mannen die voor hun kinderen, worden nog altijd raar bekeken. Hiroyuki Ozaki kan ervan meespreken. Hij nam 16 jaar geleden de zorg voor de kinderen op zich, zodat zijn vrouw carrière kon maken in de reissector.

"Dat was ongezien in de Japanse samenleving. Vrienden en familieleden vonden ons rare mensen en hebben me nooit vergeven dat ik huisman werd", verklaart Ozaki, een 59-jarige fotograaf.

Ikumen
De campagne 'Ikumen' moet daar verandering in brengen. Ikumen, een samenstelling van Iku (Japans voor opvoeding) en het Engelse 'men', moet mannen stimuleren om verlof te nemen om hun kinderen op te voeden. Op het eerste zicht een poging om gelijkheid tussen de seksen te promoten, maar de uiteindelijke motivatie is minder emancipatorisch: Ikumen dient om het stagnerende geboortecijfer op te krikken.

Lange dagen op kantoor
Momenteel bedraagt het 1,2 geboortes per vrouw. "Enerzijds wil het project mannen sensibiliseren dat kinderzorg niet alleen een vrouwenzaak is. Anderzijds willen we families waarin mannen en vrouwen kunnen werken, maar ook tijd hebben voor hun gezin. Dat ligt nog moeilijk, want mannen moeten lange dagen kloppen op kantoor", zegt Mayuko Nakai van het ministerie.

Kinder- en familiezorg
De herziening van de Japanse wetgeving rond kinder- en familiezorg, die op 30 juli van kracht werd, laat vaders toe om vaderschapsverlof te nemen op elk ogenblik binnen een jaar na de geboorte van hun kind.

Vaders met kinderen onder de drie jaar mogen ook kortere werkdagen van zes uur kloppen, zodat ze thuis meer tijd met hun echtgenotes en kinderen kunnen doorbrengen.

Gelukkiger huwelijk?
Deels door de cultuur van workaholics kende Japan ongeveer 253.000 scheidingen in 2009, maar liefst 60 procent meer dan de 157.000 uit 1990. Sommige waarnemers denken dat de overheidscampagne waarmee mannen meer tijd thuis kunnen spenderen zal leiden tot gelukkigere huwelijken.

Niet zoals hun vader
"Vier jaar geleden besloot ik thuis te blijven bij de kinderen", stelt Tetsuya Ando, directeur van Fathering Japan, een ngo die mannen helpt om inniger te zijn met hun vrouw door de huishoudelijke taken te verdelen.

"Er zijn veel mannen die dezelfde keuze willen maken, omdat ze het gevoel hebben dat hun gezinsleven aan hen voorbij gaat."

Ando merkt dat vooral jonge vaders openstaan voor huishoudelijke taken. "Ze willen niet eindigen als hun vader, die zijn hele huwelijksleven in het bedrijf heeft doorgebracht en die bij zijn pensioen beseft dat hij eenzaam is thuis."

Toewijding
Japan is echter een patriarchale samenleving, waar mannen machtige openbare posities bekleden en vrouwen gerespecteerd worden voor hun toewijding aan hun echtgenoot en familie.

Sommige Japanners experimenteren vandaag met een meer gevarieerde levensstijl en professionele mogelijkheden. Kookscholen en dansstudio's tellen bijvoorbeeld een aanzienlijke groep mannen van middelbare leeftijd voor traditioneel vrouwelijke activiteiten.

Traditioneel
Maar dat betekent nog niet dat het traditionele rollenpatroon in Japan aan het verdwijnen is, waarschuwt socioloog Takayoshi Kitagawa van de Nagoya-universiteit.

"De nieuwe maatregelen lijken drastisch, maar het is nog te vroeg om te stellen dat Japan naar gendergelijkheid evolueert."

Kitagawa benadrukt dat de hervormingen in de eerste plaats economisch zijn, om de negatieve gevolgen van het lage geboortecijfer op te vangen.

Arbeidstekort door vergrijzing
Deskundigen voorspellen namelijk een arbeidstekort door de vergrijzing van de bevolking, waardoor bedrijven meer op vrouwelijke arbeidskrachten zullen moeten rekenen.

Lange werkdagen
Volgens een peiling van het ministerie voor Arbeid neemt bijna 70 procent van de Japanse vrouwen ontslag of zoeken ze deeltijds werk als ze een kind hebben. Mannen en vrouwen noemen lange werkdagen de voornaamste reden om het huwelijk uit te stellen, en minder kinderen te nemen.

"Gendergelijkheid in een traditionele maatschappij moet zowel van mannen als vrouwen komen, en dat vraagt tijd. Economische bekommernissen zullen geen oplossing bieden", denkt Kitagawa. (ips/edp)