Biografie Hans Van Mierlo

Hans van Mierlo was een van de meest charismatische Nederlandse politici van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij was de 'vader' van het referendum, rechtstreekse verkiezing van de minister-president en de gekozen burgemeester. Maar zijn ideaal om het bestaande bestel te laten ontploffen kon de oprichter van D66 en oud-minister van Defensie en Buitenlandse Zaken slechts gedeeltelijk realiseren.
 
De intellectuele, maar slordige pragmaticus veranderde in de jaren zestig de verzuilde Nederlandse politiek met D'66, een pragmatische partij die bewust niet voor een ideologie koos. Toen de partij in 1967 voor het eerst aan Tweede-Kamerverkiezingen meedeed, veroverde ze liefst zeven zetels.
 
Droom
In 1994 verbrak de toen 63-jarige Van Mierlo met zijn D66, nu zonder apostrof, de 'eeuwige' macht van de confessionele politiek. Zijn droom, een kabinet zonder de christen-democraten, die sinds 1918 onafgebroken in de regering hadden gezeten, kwam uit. Maar Van Mierlo zat nooit op de juiste plek om zijn idealen van bestuurlijke vernieuwing te verwezenlijken.
 
Henricus Antonius Franciscus Maria Oliva van Mierlo werd op 18 augustus 1931 geboren in Breda. Als zoon van een katholieke bankier en fabriekseigenaar kreeg hij een traditioneel katholieke opvoeding. De jonge Van Mierlo ging rechten studeren in Nijmegen. Eerder had hij evenals oud-premier Lubbers op het door de jezuïeten geleide Canisiuscollege in die stad gezeten, een broedplaats van de katholieke elite.
 
Journalist
Tijdens zijn studietijd trok de romanticus veel door Frankrijk, waar hij onder meer journalistieke ervaring opdeed. Terug in Nederland kreeg Van Mierlo een baan op de opinieredactie van het Algemeen Handelsblad. De jonge journalist viel op door weinig te schrijven. Wel organiseerde hij debatten over het falend gezag in Amsterdam. Het was de tijd dat Provo het stadsbestuur onder burgemeester Van Hall tartte.
 
Veel jonge intellectuelen deelden zijn kritiek op de ondemocratische en regenteske politiek. Samen richtten ze D66 op. Het succes van de nieuwe partij in de verkiezingen van 1967 was een slag in het gezicht van het establishment.
 
Kritiek
Tussen 1967 en '73 leidde Van Mierlo de D66-fractie in de Tweede Kamer, uiteraard op zijn eigen losse en informele manier. In 1973 trad hij af als fractievoorzitter. Van Mierlo had zijn partij voor het eerst tot een regeringspartij gemaakt, maar richtte zich volgens een deel van zijn partijgenoten te veel op de samenwerking met de PvdA. De critici misten onder zijn leiding het eigen karakter van de partij.
 
In 1981 werd Van Mierlo minister van Defensie in het ongelukkige kabinet Van Agt III, dat binnen een jaar door politieke meningsverschillen tussen CDA en PvdA uiteenspatte. Na een periode in de Eerste Kamer keerde hij in 1986 terug als fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Vooral onder het CDA-PvdA-kabinet Lubbers III floreerde de partij, die bij de Kamerverkiezingen van 1994 24 zetels haalde.
 
Vice-premier
Zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken en vice-premier in Paars I (1994) was de kroon op zijn politieke loopbaan. Paars I had vooral op economisch terrein de wind mee en werd een succes. Maar Van Mierlo was als vice-premier redelijk onzichtbaar. Hij was vaak afwezig door zijn buitenlandse reizen.
 
Van Mierlo keerde in 1998 niet terug in het tweede paarse kabinet. D66 verloor de ministerspost Buitenlandse Zaken en Van Mierlo had geen zin om een ander ministerie te leiden, zelfs niet het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarnaast was binnen D66 behoefte aan jonge gezichten.
 
Eén van die nieuwkomers, Thom de Graaf, streed als minister van Bestuurlijke Vernieuwing in het tweede kabinet-Balkenende voor de gekozen burgemeester en het referendum. De D66-idealen die 'Mister D66' Van Mierlo nooit heeft kunnen verwezenlijken.
 
Kanker
Twee jaar na het einde van zijn politieke carrière kreeg de oud-minister leverkanker. In 2000 moest hij een transplantatie ondergaan. Van Mierlo vertoonde zich onder meer in zijn functie van minister van Staat de afgelopen jaren regelmatig in het openbaar.
 
Van Mierlo trouwde op 11 november 2009 met schrijfster Connie Palmen. De plechtigheid vond plaats in de Rode Hoed in Amsterdam. Van Mierlo en Palmen hadden sinds 1999 een relatie. (anp/sps)