Ook zonder N-VA weinig uitzicht op beterschap

Yves Leterme is niet vertrokken naar New York. Hij vecht in eigen land voor zijn politieke overleven en dat van zijn federale regering. Maar ook in de Wetstraat is de kans klein dat hij opstijgt.

Yves Leterme ging maandagavond bij al zijn partners langs om steun te vragen. Hij kreeg die, maar de grote vraag is of Leterme de enorme sociaaleconomische kloof tussen de rechtse en linkse blokken zal kunnen overbruggen. Die is niet kleiner dan de communautaire. Leterme heeft drie weken de tijd, tot de State of the Union op 14 oktober.

Yves Leterme moet nog een boel klippen omzeilen voor er sprake is van een doorstart. Niet het minst het CD&V-congres van zaterdag in Brussel, waar de basis zijn vertwijfeling over het einde van het kartel zal uitspreken. Het valt te vergelijken met het VLD-congres waarop Verhofstadt slechts in laatste instantie én met de emotionele bijstand van Willy De Clercq zijn partij aan boord van de regering hield. "We zijn er echt niet gerust op dat hem dat lukt", luidt het in regeringskringen.

Alles of niets
Als het toch lukt, wacht een opdracht die minstens even moeilijk is. Het grote probleem is niet eens de vaststelling dat er geen Vlaamse meerderheid meer komt, nu Groen! en sp.a niet willen depanneren, hoe moeilijk dat ook ligt voor de flamingante partij die CD&V geworden is. Leterme moet nu vooral het water en vuur in zijn eigen regering verzoenen: het linkse blok met cdH en PS, dat aanstuurt op hogere sociale uitkeringen, en de liberale familie, die lastenverlagingen eist. De premier zelf liet al herhaaldelijk weten dat hij daarvoor een plan van 5 miljard heeft, volgens sommigen zelfs van 7 miljard. "Maar wat hij precies van plan is, blijft een groot mysterie", oordeelt een minister. "Niemand heeft zijn voorstellen gezien." En ook over het asielbeleid moet een akkoord gevonden worden, al opperde een liberaal gisteren dat een versoepeling daarvan gekoppeld kan worden aan een strikter activeringsbeleid.

Dat de N-VA er niet langer bij is, maakt daarbij weinig verschil. Ook zonder de N-VA, die overigens nooit een minister had, blijven de relaties aan de top van de regering verzuurd. Na het communautaire debacle lijkt dat onomkeerbaar. "De Franstaligen zijn gerustgesteld dat N-VA er niet langer bij is", zo zegt een minister. "Maar de sfeer zal daarom niet ontdooien." Misschien wordt het zelfs moeilijker voor Leterme zonder Bart De Wever erbij. Met zes zetels minder in de Kamer is zijn positie verzwakt, en dat weet ook de liberale familie. Niet dat ze nu een herschikking van de ministerposten wensen, dat zou de foute perceptie creëren. Maar ze willen meer blauwe accenten in het regeerwerk en vooral de begroting voor 2009. Zij maken zich op voor de clash met Joëlle Milquet en Elio Di Rupo. Met de premier in het midden.

Mislukken is geen optie voor Leterme. "De druk om te slagen is veel groter nu N-VA er niet meer bij is", zegt een Franstalige regeringsbron. Na vijftien rampzalige maanden moet de premier aantonen dat hij sociaaleconomische resultaten kan boeken. Alleen zo kan het verlies van het kartel gecompenseerd worden. "Hij heeft drie weken de tijd om een beleidsverklaring en een begroting op te stellen", zegt een regeringsbron. "Lukt dat niet, dan is hij politiek dood. Het is nu alles of niets voor Leterme."

Het wordt moeilijk
Het zou weleens niets kunnen worden. Leterme moet namelijk die oefening maken zonder dat hij veel geld ter beschikking heeft, in een slechte economische conjunctuur, in een klimaat waarin eenmalige begrotingsmaatregelen niet mogelijk zijn, waarin de Vlaamse regering weinig inschikkelijk is om financieel bij te springen, de interprofessionele onderhandelingen sociale onrust veroorzaken en zijn eigen coalitiepartners elkaar door de nakende regionale verkiezingen naar het leven staan, ook en vooral in Wallonië. De breuk van het kartel doet die problemen niet verdwijnen. "Het wordt inderdaad moeilijk", zegt een Franstalige bron. "Maar dit was dan ook nooit een coalitie die uit liefde is afgesloten, maar wel uit noodzaak."

Yves Leterme haspelde maandagavond een eerste reeks visites bij de partijen en hun ministers af om de brokken te lijmen. Hij vroeg daar de steun voor zichzelf en zijn regering, én hij peilde naar de sociaaleconomische intenties van zijn partners. "Zonder dat we echter in detail zijn gegaan", luidt het bij een Franstalige minister. "Het was vooral een therapeutische sessie", luidt het aan Vlaamse kant. "Maar maandag was dan ook geen makkelijke dag voor Yves Leterme." (Fabian Lefevere)