Over en uit

Een laatste coup de théâtre kon Leterme uiteindelijk niet meer redden. Een dag vol verwarring en groeiend protest in eigen rangen later, trok de premier zijn conclusies en reed hij naar de koning.

Door de politieke redactie

Zondag werd duidelijk dat Leterme bij het verstrijken van de deadline vandaag geen communautair akkoord zou kunnen voorleggen. Hij ondernam een ultieme poging om uitstel te krijgen en alsnog zijn regering te redden, maar zijn eigen partij en zeker N-VA gingen dwarsliggen. Zonder dat iemand openlijk een veto stelde, werd duidelijk dat de situatie niet meer te redden was.

Leterme stelde voor om het communautaire overleg te evacueren naar een nieuwe werkgroep, waarin de deelstaten een prominente rol zouden spelen en die zonder deadline zou vergaderen. Niemand verwachtte zo nog een doorbraak voor de regionale verkiezingen van 2009. Ook B-H-V moest tijdelijk in de ijskast.

Aan Franstalige kant werd het voorstel op goedkeuring onthaald: alle partijen wilden in het scenario meestappen en ook de Brusselse, Waalse en Franse Gemeenschapsregering wilden meewerken. Ook Open Vld stapte in het scenario mee, zolang het communautaire niet officieel begraven werd en er ruimte kwam voor echt sociaaleconomisch beleid. Maar alle ogen waren meteen gericht op het kartel, voor wie het uitstel ingaat tegen alle eerder gezworen dure eden. Bij de CD&V-fracties heerste aanvankelijk vooral ongeloof toen ze hoorden wat Leterme voorgesteld had, min of meer gesteund door de partijtop.

CD&V stond voor een verscheurende keuze. Kartelpartner N-VA liet meteen verstaan dat uitstel onverteerbaar was, al liet de partij nog een minimale manoeuvreerruimte voor CD&V. "Als dit een frigo is voor de communautaire onderhandelingen, dan werken we er niet aan mee. Maar we moeten eerst meer duidelijkheid krijgen om daarover een oordeel te kunnen vellen." Binnenskamers klonk de taal echter een stuk harder.

De partijtop van CD&V gooide zijn gewicht nog achter het voorstel. In de Vlaamse regering verdedigde minister-president Kris Peeters het, voor de federale fracties nam vicepremier Jo Vandeurzen de verdediging voor zijn rekening. Het kon niet verhinderen dat de fractie bijzonder woelig verliep. "De top is voor, de rest is tegen", vatte een bron samen. Samengevat: de geloofwaardigheid ligt aan diggelen, Kris Peeters dreigt als laatste boegbeeld ook nog beschadigd te worden, het kartel staat op springen en alleen een crisis kan de Franstaligen de ernst van de situatie doen inzien. Alleen de onduidelijkheid die rond het voorstel bleef hangen, kon definitieve conclusies vermijden.

Toen ook de journaals niet meestapten in het verhaal dat het uitstel de facto de onderhandelingen op een confederaal niveau tilde, wist de CD&V-top stilaan hoe laat het was. In geen tijd werd in de televisiearchieven de pijnlijke fragmenten met dure beloften gevonden. Ook op het CD&V-hoofdkwartier stroomden de kwade mails binnen. De algemene vergadering die de toestand moest evalueren werd in de vooravond in extremis afgelast.

Leterme trok daarop zijn conclusies en reed rond halfelf naar de koning om het ontslag van zijn regering aan te bieden. Op dat moment was zelfs de N-VA-top van die beslissing nog niet op de hoogte.

Aan Franstalige kant was de verwarring niet minder groot. Niemand durfde zich aan toekomstvoorspellingen te wagen. CdH reageerde gisterenavond meteen dat het probleem volledig bij de formatie van de premier lag. "Hij was enorm nerveus", klonk het daar. Ook bij de MR werd het kartel met de vinger gewezen als de oorzaak van het probleem. Ook bij de PS klonk het al de hele dag dat "CD&V en CD&V alleen verantwoordelijk was". Men ging er daar vanuit dat Leterme al de hele avond met zijn exitstrategie bezig was.

Verschillende CD&V'ers benadrukten dat de premier echt alles geprobeerd heeft en dat hem en zijn partij niets te verwijten valt. Daar klinkt het nu dat de Franstaligen nooit echt hebben willen meewerken. Bij het ter perse gaan van deze krant was het nog niet duidelijk of de koning het ontslag aanvaardt.