Drie onderzoeksrechters op non-actief na geknoei met handtekening

De elf drugscriminelen die vorige week in Antwerpen vrijkwamen doordat een onderzoeksrechter de toelating tot telefoontap antidateerde, zijn mogelijk slechts de eersten in een lange rij.

Anderhalf jaar lang was een team van de drugssectie van de federale politie in Antwerpen bezig met het in kaart brengen van een drugsbende met familieleden van de Marokkaans-Belgische topcrimineel Abdelkader Rahmuni. De bende was bezig met de import van 400 kilo cocaïne. Wetend dat de prijs van cocaïne momenteel met 35 euro per gram eerder laag staat, vertegenwoordigt die vracht een straatwaarde van 140 miljoen euro. Begin juli vroegen en bekwamen de speurders van onderzoeksrechter Luc Versteylen toestemming om de telefoons van een tiental verdachten af te luisteren.

Half november ging de politie tot arrestaties over. De bewijsvoering leek helemaal rond, bij een van de verdachten werd een cannabisplantage aangetroffen. Het Antwerpse criminele milieu leek een zware klap te zijn toegebracht, maar vorig weekend mochten de tien verdachten tot hun eigen verbazing de gevangenis verlaten.

Bij hun verschijning voor de raadkamer ontdekte advocaat Tim Smet dat het (verplichte) bevel tot telefoontap niet door de onderzoeksrechter was ondertekend. Daarop stelde onderzoeksrechter Christel Cloostermans, titularis van het dossier, een proces-verbaal op waarin ze verklaarde dat ze het niet-ondertekende exemplaar uit het dossier had verwijderd en vervangen door een ondertekend exemplaar. Dat lijkt een onschuldige administratieve handeling, maar het Antwerpse parket-generaal tilt er bijzonder zwaar aan. Al het per telefoontap bekomen bewijsmateriaal werd nietig verklaard, de betrokken onderzoeksrechters werden op non-actief gezet, en werd tegen hen een onderzoek geopend naar schriftvervalsing.

Nogal wat advocaten verwachten dat de procedurefout gaat uitdeinen naar andere dossiers en er dus nog meer verdachten zullen vrijkomen. "Dit is het topje van de ijsberg", zegt een Antwerpse strafpleiter. "Antwerpse onderzoeksrechters geven politiediensten al jaren vrij spel en leverden zonder enige controle tap- en huiszoekingsbevelen af aan de politie. Het systeem is ontspoord. Heel vaak ontbreken handtekeningen of zie je dat er eerst werd getapt en pas daarna toestemming werd bekomen. Als je dat dan als advocaat trachtte aan te tonen, kozen de magistraten in de raadkamer en de Kamer van Inbeschuldigingstelling altijd partij voor de onderzoeksrechter. In zo'n sfeertje van 'ons en ons' en 'wij tegen de criminelen'. Begin voor een rechtbank ook maar eens te bewijzen dat die handtekening er vorige week nog niet stond."

Betere rechtsbedeling
Sinds enkele maanden worden strafdossiers in Antwerpen ingescand en kan er geen discussie meer zijn over het tijdstip waarop een handtekening is geplaatst. Dat het Antwerpse parket-generaal anders dan vroeger de kant kiest van procedurefouten pleitende advocaten, houdt mogelijk ook verband met de per 1 januari in te voeren Salduz-wetgeving. Die geeft verdachten van bij hun eerste politieverhoor recht op bijstand door een advocaat. "Wij gaan veel beter zicht krijgen op hoe de politie haar bewijsmateriaal opbouwt", zegt strafpleiter Kris Luyckx. "De controle op het correcte verloop van de strafprocedure zal veel groter zijn."

In Antwerpen zijn er elf onderzoeksrechters. Ze vormen een gesloten wereld, met een eigen vleugel in het justitiepaleis waar ze in overleg met elkaar een uitzondering uitvaardigden op het rookverbod op de werkvloer. Van die elf staan er nu drie op non-actief. Naast Cloostermans en Versteylen gaat het om Jean-Louis Bogaerts. Die laatste heeft de reputatie nooit vragen te stellen bij wat politiemensen hem vragen. De federale politie plant haar grote drugsacties al jaren op dagen waarop Bogaerts weekenddienst heeft. Onderzoeksrechter Cloostermans woont dan weer samen met een hoofdcommissaris van de Antwerpse federale politie.

"Er zullen nog vrijlatingen volgen", zo verwacht advocaat Walter Van Steenbrugge. "Op het eind zullen we een betere rechtsbedeling krijgen. Het lijkt futiel, het ontbreken van zo'n handtekening, maar dat is het niet. Het kan evengoed gebeuren in een verkrachtingszaak, en dan moet je er als slachtoffer mee leren leven dat de dader vrijuit gaat door een nalatigheid van een magistraat. Er gelden bij wet vastgelegde regels voor hoe politiediensten te werk moeten gaan als ze je de telefoon willen afluisteren. Eén daarvan luidt: de onderzoeksrechter overtuigen dat daar goede redenen voor zijn."

Voorarrest
De drie onderzoeksrechters hadden nog tientallen drugsdossiers in handen. In elk daarvan zijn advocaten op zoek naar foutjes of zal voor de raadkamer de partijdigheid van de magistraat ter discussie worden gesteld. "Er zitten mensen in voorarrest en die gaan voor de rechtbank argumenteren dat het niet hun schuld is dat er een nieuwe onderzoeksrechter is aangesteld die nog niet de tijd vond om zich in de zaak te verdiepen", zo verwacht een Antwerpse strafpleiter.

Met Bie Melis en Ilse Caes zijn er twee waarnemende onderzoeksrechters aangesteld, maar verwacht wordt dat het nog jaren kan duren voor het geheel aan ter discussie staande procedures is uitgezuiverd. De drie onderzoeksrechters gaan nu zetelen in zogeheten EOT-kamers. Dat zijn familierechtbanken, waarbij EOT staat voor 'echtscheiding met onderlinge toestemming'.