Rijkdommen onder smeltend ijs maken Noordpool geliefd

Ooit was de Noordpool een uitdaging voor avonturiers die het meest noordelijke punt van onze planeet wilden bereiken. Vandaag is het gebied bij heel wat landen begeerd. Door het wegsmelten van het poolijs worden nieuwe rijkdommen beschikbaar. Rest de vraag: van wie is de Noordpool eigenlijk?

Planet Watch start vandaag met een gloednieuwe serie in de reeks '100 plaatsen om te koesteren voor ze verdwenen zijn'. De komende zeven weken nemen we elke donderdag een uniek plekje onder de loep dat onder impuls van global warming dreigt te verdwijnen. De 100 plaatsen waren vorig jaar een expositie op de klimaattop in Kopenhagen. In het voorjaar namen we u al mee naar tien uitzonderlijke plaatsen.

Het woordje 'verdwijnen' mogen we bij de Noordpool heel letterlijk nemen. Tijdens de zomer smelt het poolijs aan een hoog tempo en de winter is te kort voor het ijs om zich te herstellen. Het is maar een kwestie van enkele jaren voor de Noordpool ijsvrij zal zijn, voorspellen wetenschappers. En dat is iets wat sommige landen toejuichen.

Avontuurlijk gebied
De Noordpool was in de negentiende eeuw nog een mysterieus gebied. Het gebied bedekt ongeveer 14.056.000 vierkante kilometer en ligt letterlijk op de top van onze planeet. Het ijs wordt omringd door de landmassa van Noord-Amerika, Groenland, Eurazië en verschillende kleinere eilanden.

De Noorse ontdekkingsreiziger Fridtjof Nansen was de eerste persoon die de Noordelijke IJszee probeerde over te steken. Hij verbleef er meer dan drie jaar van 1893 tot 1896, maar raakte niet op het meest noordelijke punt. Pas zeventig jaar later zou een expeditie met sleehonden onder leiding van de Brit Sir Wally Herbert daar wel in slagen. Ze doorkruisten de volledige bevroren oceaan van Alaska tot Svalbard en bereikten in april 1969 het meest noordelijke punt. De epische reis nam hen mee over 5.800 kilometer en wordt als de laatste grote ontdekkingsreis op Aarde beschouwd.

IJsvrije zomers
Sindsdien is er veel veranderd op en rond de Noordpool. Iedere zomer breekt het poolijs en sommige lagen smelten weg. Dat is een natuurlijk proces, maar de laatste decennia smelt het ijs veel sneller dan voordien voorspeld werd. Sommige wetenschappers denken dat de zomers op de Noordpool tegen 2013 al volledig ijsvrij kunnen zijn.

De één zijn dood is de ander zijn brood. Terwijl de Noordpool ijs verliest, geeft het gebied plots ook ongeziene rijkdommen prijs. Er ligt immers een grote voorraad olie, gas en mineralen verborgen. Vroeger waren die onmogelijk te bereiken, maar door het smelten van het ijs liggen de kaarten anders. Alleen weet niemand van wie die voordien onstuimige en ijskoude Noordpool nu eigenlijk is.

Van wie is de Noordpool?
Geografisch zouden vijf landen aanspraak kunnen maken om een stukje van de Noordpool tot hun grondgebied te rekenen: Rusland, Noorwegen, Groenland/Denemarken, Canada en de Verenigde Staten. Dat is echter nergens officieel vastgelegd en in de toekomst dreigen confrontaties te ontstaan. Niet zo lang geleden eisten de Russen de Noordpool symbolisch op door er een vlag te plaatsen. Niet op het ijs deze keer, maar wel op de zeebodem onder het ijs. Een operatie die niet zonder risico was, maar het bewijst dat de Noordpool een begeerd gebied geworden is. (gb)

• 100 PLAATSEN OM TE KOESTEREN
  Noordpool	16/09
  Mississippi (VS)	23/09
  Masai Mara (Kenia)	30/09
  Olympia (Griekenland)	07/10
  Principato di Lucedio (Italië)	14/10
  Tian Shan (Kazachstan)	21/10
  Zackenberg (Groenland)	28/10