Zwarte kabeljauw, de Russische maffia en elektroshocks

Wetenschappers pleiten er al jaren voor om een moratorium in te stellen op de vangst van kabeljauw in de Noordzee. Tenzij we de kabeljauw een aantal jaren rust geven om te herstellen - naar 440.000 ton hebben ze uitgerekend - is het over enkele jaren gedaan met de culinaire lieveling in de Noordzee. Nu wordt de biomassa van kabeljauw in de Noordzee geschat op 40 à 45.000 ton. Voor de industriële revolutie zwom in de Noordzee naar schatting 7,7 miljoen ton kabeljauw rond. Aan het einde van de 18de eeuw was de kabeljauw die vissers bovenhaalden gemiddeld een meter lang.

Europese politici hebben tot nu toe niet de moed kunnen opbrengen om een moratorium in te stellen op kabeljauw. Nochtans slagen vissers er al sinds 1987 niet meer in om de opgelegde en steeds kleiner worden quota te halen. Er zit niet eens genoeg kabeljauw meer in de Noordzee daarvoor. De helft wordt trouwens per ongeluk gevangen, door vissers die uit zijn op haring en schelvis.

Te jong
De Europeanen zijn koppig de fouten die in Canada werden gemaakt aan het herhalen. Daar verdween kabeljauw in 1992, en hij is niet teruggekomen. In de Barentszee, de enige plaats waar nog behoorlijk wat kabeljauw zit, blijven ze tijdens het broedseizoen gewoon doorgaan met erop te vissen. Daardoor verdwijnt jongvolwassen kabeljauw uit de zee voor hij de kans heeft om zich voort te planten.

Zwarte kabeljauw
Voeg daar te hoge en electoraal gemotiveerde quota aan toe. En vissers die de quota sowieso aan hun laars lappen en wat ze te veel binnenhalen in het zwart verkopen. Er bestaat daar een systeem voor: de vissersboten worden op zee tegemoet gevaren door speciale schepen die de 'zwarte' kabeljauw afnemen, zodat de schipper met een vangst binnen de quota kan binnenvaren. De zwarte kabeljauw verdwijnt via ondermeer Rusland, waar hij wit gemaakt wordt. Zowat een vijfde tot een derde van alle kabeljauw die in Europa op een bord belandt, is illegaal gevangen in de Barentszee.

Het is big business en de Russische maffia heeft er een hand in. Op de Barentszee dragen vissers zelfs wapens. Volgens de Noren zijn er meer dan honderd van die rendezvousboten actief. Als ze ontdekt worden, varen ze gewoon naar een Russische haven.

Romantici met haken
Er zijn nog twee plaatsen waar kabeljauw zit: de Faroëreilanden en IJsland. In de Faroër beweren ze dat ze bewust omgaan met de kabeljauwvoorraad: "Wij gebruiken geen sleepnetten, we slaan ze
aan de haak zoals we dat al eeuwen doen." Het klinkt romantisch. Wat de vissers op de Faroër er niet bijzeggen, is dat het gaat om vislijnen die kilometers lang zijn en waar telkens duizenden haken aanhangen.

Het resultaat is navenant, ze vangen nog amper een derde van dertig jaar geleden. En het gaat snel bergaf. Het parlement van de Deense eilandengroep laat vissers toe elk jaar eenderde van de biomassa aan kabeljauw te vangen, een quotum dat ver boven een duurzaam ligt.

Schip ellentrik
IJsland manifesteert zich naar andere landen toe als een verantwoorde vissersnatie. Het beschermt zijn visbestand, en laat geen andere landen toe binnen 200 mijl, al sinds 1975. De bedoeling was het kabeljauwbestand te beschermen. In nog geen twintig jaar daalde het in die bewuste zone met meer dan de helft. De IJslanders waren hun eigen wateren gewoon aan het leegvissen. Sindsdien worden er strenge quota gesteld, maar dat werkt niet. Het bestand blijft dalen.

De IJslanders zijn dan maar overgeschakeld op een andere politiek. Het land is binnen de visserijwereld nu notoir voor zijn gulzige supertrawlers die de hele wereld afstropen. Ze hebben het sleepnet een stapje verder genomen: ze zijn uitgerust met "electric beams", die terwijl ze de oceaanbodem doorploegen nog wat elektrische schokken geven. Dat breekt de ruggegraat van de bodembewoners en maakt het naar verluidt zoveel makkelijker om ze boven te halen. (mvl)

Deze maand neemt Planet Watch u mee op een ontluisterende trip door de oceanen van de wereld. De reeks 'Naar het einde van de zee' gaat over de belabberde toestand van onze zeeën en het effect daarvan op ons en onze toekomst. De jongste vijftig jaar is 90 procent van wat door de mens als eetbaar visbestand wordt aangezien gewoonweg verdwenen. Als we doorgaan op het huidige elan met vissen en vervuilen, dan zijn binnen dertig jaar alle oceanen dood.

•