dmbedreigde dieren

Walvissen doden om snel uit de recessie te geraken

IJsland heeft begin 2009 jaar besloten om de walvisvangst spectaculair op te drijven. Volgens de IJslanders zijn er toch genoeg walvissen en bovendien zou de walvisvaart jobs en een hoop geld opleveren voor de pakweg 320.000 inwoners van het virtueel failliete land. In werkelijkheid draait het plan uit op een fiasco, waar alleen Japanse vishandelaren rijk(er) van worden en dat de toeristische sector van het land doet instorten.

"Wij zijn een land van boeren en vissers, vergeet dat niet", zei de IJslande linksgroene Visserijminister Steingrimur Sigfusson ter verdediging van het besluit om de walvisjacht op te drijven eerder dit jaar. Dat zal wel kloppen en we kunnen daar meteen aan toevoegen: IJsland is in elk geval geen land van grote economen. De volharding van IJsland om door te gaan met de onmenselijke en niet-duurzame walvisjacht zet het land bovendien volledig uit de pas met de rest van Europa.

Het mirakel van Reykjavik
Twee jaar geleden maakte de financiële sector in IJsland (lees drie banken in casu Kaupthing, Glitnirbank en Landsbanki), nog 34 procent van de IJslandse economie uit. Het mirakel van Reykjavik draaide echter uit op een fiasco: na de kredietcrisis keek het land ineens aan tegen een schuldenberg die negen keer groter was dan het bruto nationaal product. IJsland was met andere woorden bankroet. Werkloze IJslanders deden zelfs beroep op voedselhulp van het Rode Kruis, berichtte HLN.BE toen. 

Maal zes
De crisis kostte Geir Haarde het premierschap, maar op zijn laatste dag tekende de omstreden politicus nog het besluit om de walvisvangst spectaculair op te drijven. In één keer mochten de IJslandse vissers zes keer meer walvissen doden. De nieuwe minister van Visvangst, de voorzitter van de IJslandse linksgroenen nota bene, beweert niks te kunnen doen om de beslissing terug te draaien. In eigen land verklaart de man overigens helemaal niet tegen de vangst van walvissen te zijn. Daarmee sluit hij zich aan bij 67 procent van zijn landgenoten, die helemaal niks mis zien met het afslachten van walvissen.

400.000 of 10.000 walvissen?
Fridrik Arngrimsson, woordvoerder van de IJslandse vissers, beweert dat de heropleving van de walvisvaart 200 à 300 jobs creëert. De man zegt ook: "Walvissen zijn helemaal niet bedreigd. Dat is gewoon onzin. Er zwemmen er zeker 400.000 in de IJslandse wateren. En die zijn een voedselbron net zoals alle andere en we hebben het recht die aan te spreken om te overleven."

Die 400.000 grote walvissen (en met grote bedoelen ze jaagbare) is nu ook een cijfer dat blijkbaar klakkeloos wordt overgenomen door IJslandse politici. Wat van walvissen een bijzondere soort maakt: de enige die zich vervijfvoudigt bij een financiële crisis. Want volgens een officieel regeringsrapport van een jaar voor de kredietcrisis zwommen er 68.000 rond het eiland. Een cijfer dat volgens niet-IJslandse wetenschappers en biologen ook fors overdreven was. Zij houden het op 10.000.

30 in plaats van 300 jobs
En ook het businessplan klopt niet echt. Vooreerst is er de jobprognose. Van de 300 beloofde nieuwe arbeidsplaatsen zijn er amper dertig ingevuld door de opgedreven walvisvaart. Om die 270 andere op te vullen zouden er tien nieuw walvisschepen moeten komen. Die kan niemand betalen, en ze zouden ook niet renderen, want de waarheid is dat er bijlange niet genoeg walvissen meer over zijn om door zoveel schepen op een kostenefficiënte manier afgemaakt te worden.

Topattractie
Het jobsaldo is zelfs negatief. In 2008 kwamen 115.000 toeristen speciaal naar IJsland om walvissen te spotten. 210 IJslanders verdienden rechtstreeks hun kost daarmee, en dan houden we geen rekening met het feit dat die walvistoeristen ook nog ergens moeten slapen, eten en drinken. Walvissen waren gewoonweg de toeristische topattractie van het land.

Hou in het achterhoofd dat sinds de crisis IJsland, traditioneel een peperduur land, financieel veel aantrekkelijker is geworden voor bezoekers. Bovendien tonen studies in de hele wereld aan dat walvistoerisme één van de sterkst groeiende takken van de reisindustrie is. Het is dus des te schrijnender dat de whale watching-business in IJsland als gevolg van de opgedreven walvisjacht op instorten staat.

Walvissen weg = toeristen weg
"Het is heel simpel", zegt Heimir Hardarson, marketing manager bij whale watching-operator North Sailing in Husavik tegen Planet Watch. "Sinds de walvisjacht werd hernomen zien we er op minder dan de helft van onze tochten nog. Daarvoor spotten we er in 95 procent van onze trips." Volgens Rannveig Gretarsdottir, manager bij Elding, een whale watching-operator in Reykjavik, wordt het aantal walvissen in de IJslandse zee fel overdreven.

"Zelfs aan die 10.000 twijfel ik. Als er zoveel zaten, dan zouden we ze toch moeten zien? We zitten bijna constant op het water en we zien er amper 300 per jaar. Die beesten moeten toch boven komen om te ademen, he?" Komt nog bij dat volgens Gretarsdottir de walvisjagers eerst die soorten doden die het makkelijkst zijn om te benaderen, uiteraard net die soorten die ook voor de whale watch-operators de interessantste zijn om aan de toeristen te laten zien. 

Niet alleen het feit dat de walvisjacht de dieren wegjaagt speelt de toeristische sector parten. Ook de imago-kant ervan maakt brokken. "De Britten en de Duitsers blijven nu al weg", zegt Gretarsdottir. "Ze willen niet naar een land komen dat walvissen doodt."

"Culturele traditie"
De regering in Reykjavik ziet het allemaal een beetje anders. "Dat sommige landen en actiegroepen principieel tegen het doden van walvissen zijn, is hun zaak. In IJsland is de walvisvangst een cultureel geaccepteerde traditie. Zolang de vangst duurzaam is, hebben andere landen niet het recht hun afwijkende culturele opvattingen aan IJsland te dicteren", stelt de IJslandse regering.

Die culturele traditie, dat valt nogal mee zo blijkt. Uit onderzoeken blijkt dat slechts 1,1 procent van de IJslanders een of meerdere keren per week walvisvlees eet, terwijl 82,4 procent van de 16-24 jarigen nooit walvisvlees eet. Toen IJsland in 2006 net als de Japanners onder het mom van wetenschappellijk onderzoek na 13 jaar weer mondjesmaat begon walvissen te slachten, belandde het vlees in de supermarkt, onder grote belangstelling van de media. Veel IJslanders probeerden het, maar ze kwamen niet terug voor een tweede portie.

Dan maar naar Japan ermee
Niet echt een interessante markt, tenzij je het walvisvlees exporteert. Naar Japan bijvoorbeeld. In 2008 exporteerde IJsland 71 ton walvisvlees naar het visgekke land. Dit jaar zal dat 1.500 à 2.000 ton zijn. Daar eindigen sommige walvissen nu al als katten- en hondenvoer. Japan heeft inmiddels zelf een "walvisberg" opgebouwd van zeker 5.000 ton. Het vlees ligt ingevroren te wachten op de consument. Een nieuwe campagne, onder meer gericht op schoolkinderen, moet helpen om de berg weg te werken.

Walvis staat tussen IJsland en EU
De herneming van de walvisvaart brengt niet alleen de toeristische sector in de knoei en levert nauwelijks banen op, ze staat ook in de weg van iets wat van levensbelang is voor IJsland: toetreding tot de Europese Unie en instappen in de euro. IJsland zal rekening moeten houden met de EU-reglementering inzake visvangst (en dus ook het voor de Unie geldende totaalverbod op walvisvangst). Het wordt hét onderhandelingspunt bij een eventuele toetrede. IJsland zal zich voor het eerst moeten schikken naar een beleid dat het altijd verafschuwd heeft en dat zelfs leidde tot vier kabeljauwoorlogen in de jongste veertig jaar.

De grote quota-zwendel
Bovendien blijkt dat het stokpaardje van de IJslanders, namelijk het opleggen van visvangstquota aan de hand van wetenschappelijke data in plaats van door politieke afspraken tussen lidstaten, uiteindelijk ook niet veel heeft uitgehaald.

De visserijsector zal het hardnekkig ontkennen, maar de waarheid is dat er ook in de IJslandse wateren van duurzame visserij geen sprake is. Dezelfde technieken die de meest destructieve sector in onze geschiedenis toepast wereldwijd om in recordtijd de oceanen leeg te vissen, zijn uiteindelijk ook door de IJslanders toegepast.

Tegen 2015 geen kabeljauw meer
Sinds 1992 mag er in Canada niet meer gevist worden op kabeljauw wegens quasi compleet verdwenen. 17 jaar later is de kabeljauw nog steeds niet hersteld. Hetzelfde staat IJsland, de Noordzee en de Noord-Atlantische wateren te wachten. Ten laatste in 2015 is het ook daar gedaan met kabeljauw voorspellen marinebiologen. Alleen in de Barentzee is er nog een min of meer gezonde populatie, hoewel dat laatste ook door het WWF wordt betwist.

Het kan zelfs sneller gaan. Eerder dit jaar verscheen een onthutsend wetenschappellijk rapport dat bewijst dat kabeljauw in IJsland op jongere leeftijd zichzelf voortplant. Resultaat: kleinere kabeljauw. Of dit een evolutionaire reactie is op de visvangst is nog niet duidelijk, maar wat wel vaststaat: net voor de kabejauwindustrie instortte in Canada en de VS gebeurde daar net hetzelfde.

"Ze eten onze kabeljauw op"
Net zoals de Canadezen nog altijd zeehondjes doodknuppelen omdat die 'hun' kabeljauw zouden wegjagen, hebben de IJslanders een extra reden gevonden om walvissen te gaan doden. Want "ook dwergvinvissen eten veel kabeljauw. Wanneer we het dwergvinvissenstand terugbrengen tot 70 procent van het huidige niveau, kan de kabeljauwstand met 10 tot 20 procent stijgen bijvoorbeeld." Iets wat door marinebiologen afgedaan wordt als "groot geleuter". Walvissen eten namelijk een andere jaarklasse kabeljauw dan mensen. De ene vangst is niet simpelweg te vergelijken met de andere. Dat het de laatste jaren slecht ging met de kabeljauw en relatief goed met de dwergvinvis, laat ook zien dat de relatie tussen prooi en jager in deze nogal zwak is.

België veroordeelt
Begin oktober 2009 hebben 26 landen een verklaring afgegeven dat IJsland moet dwingen af te zien van de commerciële walvisjacht. Onder hen ook België. De verklaring veroordeelt het wrede en onnodige doden van de bedreigde vinvissen en dwergvinvissen in de afgelopen maanden. (mvl)