Vande Lanotte ziet Belgische unie met vier deelstaten

DM UPDATE  "Gooi de begrippen federatie en confederatie opzij. We moeten gaan naar een Belgische Unie met vier volwaardige deelstaten: Vlaanderen, Brussel, Wallonië en de Duitstalige kantons". Dat idee voor een grondige zesde staatshervorming lanceerde voormalig koninklijk bemiddelaar Johan Vande Lanotte (sp.a) vandaag tijdens een gastcollege aan de Universiteit Gent. Ook informateur Didier Reynders (MR) legde dit idee al voor.

In een tot de nok gevulde Gentse aula sprak Vande Lanotte over de lessen die hij heeft getrokken uit zijn mislukte bemiddelingsopdracht. Het sp.a-kopstuk lanceerde vervolgens een piste die volgens hem tot een oplossing zou kunnen leiden.

Belgische Unie
De denkpiste van Vande Lanotte is opgebouwd rond het idee van een Belgische Unie (een bewuste verwijzing naar de Europese Unie) met vier volwaardige deelstaten: Vlaanderen, Wallonië, Brussel en de Duitstalige kantons.

Volgens Vande Lanotte is zo'n model onder meer nodig omdat het huidige model van gemeenschappen en gewesten op zijn grenzen botst, met name in Brussel.

Kerntaken
Bij de hervorming moet duidelijk afgesproken worden wat de kerntaken van de Unie zijn en wat tot de bevoegdheden van de deelstaten behoort.

In het voorstel van Vande Lanotte zou de Unie bevoegd zijn voor defensie, buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking (al kunnen de deelstaten eigen internationale verdragen blijven afsluiten), asiel en migratie en het politionele veiligheidsbeleid.

Sociale zekerheid
Ook de financiering van de sociale zekerheid blijft bij de Unie, net als de pensioenuitgaven. Maar een aantal uitgaven in de sociale zekerheid zouden wel aan de deelstaten kunnen toegewezen worden (bv. de gezinsbijslagen).

Bevoegdheden deelstaten
De deelstaten zouden hun huidige bevoegdheden rond onderwijs, welzijn, milieu, enz... behouden. Dat zou aangevuld worden met het volledige economische en werkgelegenheidsbeleid, justitie, de eerder genoemde afgebakende uitgaven in de sociale zekerheid en inkomsten via autonome fiscale bevoegdheid.

Territorialiteitsbeginsel
Vande Lanotte koppelt wel een aantal glasheldere voorwaarden aan de hervorming. Zo moeten de Franstaligen volgens hem dringend ophouden met het territorialiteitsbeginsel in vraag te stellen. "Hun verzet moet stoppen. Anders is een hervorming niet mogelijk. Aan de Franstaligen: 'blijf af van het territorialiteitsbeginsel!'", klonk het scherp.

Het territorilaiteitsprincipe betekent niet dat er in elke deelstaat homogeniteit zal zijn, ook de minderheden hebben hun rechten. Voorts mag het solidariteitsmechanisme niet ter discussie staan, al bevat het huidige mechanisme mankementen.

Onderhandelingsopdracht
Over zijn mislukte bemiddelingsopdracht bleef de sp.a-professor op de vlakte. Wel herhaalde hij dat de zeven betrokken partijen zich constructief hebben opgesteld. De uitgangspunten van het voorstel van Vande Lanotte liggen alvast behoorlijk ver van de principes die vandaag gehuldigd worden aan de onderhandelingstafel.

Volgens Vande Lanotte redeneren de partijen vanuit de stelling dat ze geen 'vragende partij' mogen zijn. Een bijzonder defensieve houding die niet tot oplossingen leidt, meent hij.

Vande Lanotte begrijpt ook niet waarom het begrip compromis zo in het verdomhoekje is geduwd. "Mensen maken elke dag compromissen, met familieleden, collega's en vrienden. In de politieke context is het begrip compromis een synoniem geworden met nederlaag".

Defederaliseren
Vande Lanotte lanceerde ook de stelling dat het geen oplossing is om zaken te defederaliseren als men op federaal niveau niet tot resultaat te komen. "Je lost het dossier van asiel en migratie niet op door het te gaan regionaliseren", klonk het.

Ondanks het wereldrecord dat ons land vandaag breekt, blijft Vande Lanotte geloven in een oplossing. Hij verwacht dat er na de huidige "afkoelingsperiode" een nieuwe "actieve periode komt". "Maar dat zou wel eens de laatste keer kunnen zijn dat we iets proberen", klonk het. Nieuwe verkiezingen noemt hij een "zwaktebod".

Dat de onderhandelingen zo lang aanslepen noemt hij trouwens "niet exceptioneel". "Kijk naar de staatshervorming van 1970. Die is voorbereid vanaf 1962. Dan is zes maanden onderhandelen niet zo buitengewoon", klonk het met een boutade. (belga/sps/tw/edp)

• 
  © belga