Op zoek naar de eerste Europese president

dm BACKGROUND Vanaf 18 uur gaan de staatshoofden en regeringsleiders van de 27 lidstaten van de Europese Unie op zoek naar een vaste voorzitter. Over het verloop van het topberaad bestaan weinig zekerheden, behalve dat het geen staaltje van democratische en transparante besluitvorming wordt.

In tegenstelling tot een andere Europese top worden er straks geen ministers van Buitenlandse zaken, diplomaten of adviseurs in de vergaderzaal geduld. In de andere ruimtes is wel plaats voorzien voor twee medewerkers van de leiders: in principe hun diplomatieke adviseur en hun ambassadeur bij de Europese Unie.

Bovendien valt zo'n beslissing waarschijnlijk niet in de vergaderzaal, maar in de aparte onderonsjes in de wandelgangen en in de kantoren van de delegaties. De Zweedse premier Fredrik Reinfeldt stuurt de procedure, maar het zijn de Duitse kanselier Angela Merkel, de Franse president Nicolas Sarkozy en de Britse premier Gordon Brown die als voornaamste kingmakers worden aanzien.

Waarschijnlijk geen stemming
Premier Van Rompuy zei onlangs nog dat een premier niet kan weigeren als hij bij consensus gevraagd wordt door de overige regeringsleiders, maar in principe is geen unanimiteit vereist. De steun van een gekwalificeerde meerderheid van de leiders volstaat, maar een stemming wordt eerder aanzien als drukkingsmiddel om weigerachtige leiders te overtuigen hun verzet te staken.

Niettemin, moest het toch tot een politiek geladen stemming komen, dan moet de kandidaat 255 van de 345 stemmen achter zich krijgen, goed voor tweederde van de lidstaten en zo'n 62 procent van de Europese bevolking. Elke lidstaat krijgt naargelang zijn omvang een aantal stemmen toebedeeld. Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en Italië hebben met 29 stemmen het zwaarste gewicht.

Leiden en stimuleren
De voorzitter heeft geen goedkeuring van het Europees Parlement nodig. In principe kan hij of zij op 1 december aan de slag voor een periode van 2,5 jaar. Op die dag treedt het verdrag van Lissabon immers in werking. Er is wel wat speelruimte mogelijk. Zo is nu al duidelijk geworden dat Reinfeldt als regeringsleider van het Zweedse voorzitterschap nog de Europese top van december zal leiden.

Vanaf volgend jaar komt de leiding van de Europese toppen echter definitief in handen van de vaste voorzitter. Dat wordt volgens het verdrag van Lissabon één van zijn belangrijkste taken: het "leiden en stimuleren" van de werkzaamheden van de Europese Raad. Hij bereidt in samenspraak met het roterende voorzitterschap en de Europese Commissievoorzitter de agenda voor.

Gezicht van Europa
De vaste voorzitter zal veel tijd en energie spenderen aan het vertegenwoordigen van de Europese Unie op de internationale bühne. Dat was ook de roeping die de Britse en Franse voorstanders van de functie in de Europese Conventie voor ogen hadden: een man of vrouw die het gezicht van Europa wordt en dé contactpersoon voor Washington, Moskou en Peking.

De geesten zijn echter geëvolueerd. De leiders van de grote landen hebben beseft dat een voorzitter met sterke presidentiële allures hun eigen positie zou kunnen verzwakken en in kleine landen en pro-Europese kringen bestaat de vrees dat de Raadsvoorzitter de voorzitter van de Europese Commissie -de bewaker van het algemene Europese belang- zou kunnen overvleugelen.

Cohesie en consensus
Het is dan ook niet toevallig dat de naam van Van Rompuy niet is gelanceerd in één of andere hoofdstad, maar vanuit de Europese wijk in Brussel. Daar verluidde al langer dat de vaste voorzitter eerst en vooral cohesie en consensus tussen de Europese leiders moet bevorderen en een gezonde werkrelatie met de Commissievoorzitter moet onderhouden. Met dat profiel voor ogen wordt Van Rompuy in brede kringen de geknipte man geacht. (belga/adb)