De eurocrisis in zes metaforen: Van titanic tot bazooka

Om de ingewikkelde kwesties die spelen in de eurocrisis begrijpelijk te maken, grijpen politici en experts terug naar treffende beelden. Zes metaforen waarmee ook u indruk kunt maken op café.

1. Fitnessclub
(economieprofessor Paul De Grauwe, in 1995)

^{'De Europese muntunie is een fitnessclub die tegen zijn klanten zegt: jullie mogen pas toetreden als jullie vermageren'}

Moet je een slagvaardige economie zijn om in de muntunie toegelaten te worden, of kan je eerst toetreden en daarna aan je fitheid werken? De vraag die bij de start van de euro gesteld werd, blijft brandend actueel. Als je de fitheidseisen van de eurozone (de Maastrichtnormen) tot de letter zou interpreteren, dan hadden Griekenland en ook België en Italië eigenlijk nooit lid mogen worden.

De geschiedenis heeft intussen geleerd dat de economische kloof tussen locomotief Duitsland en rode lantaarn Griekenland alleen maar is toegenomen. Beleidsmakers als Frans president Nicolas Sarkozy en Nederlands financiënminister Jan-Kees de Jager hebben inmiddels al verklaard dat het een vergissing was om Griekenland toe te laten tot de euro. De consensus lijkt dat een muntunie niet kan werken als de lidstaten niet onderling convergeren.

In de jaren negentig was lang niet iedereen daarvan overtuigd. "Het is een mythe om te geloven dat de economieën van landen moeten convergeren om een muntunie te kunnen vormen", verklaarde economieprofessor Paul de Grauwe (KU Leuven) zestien jaar geleden in de Volkskrant.


2. Club Med
(Gerrit Zalm, Nederlands financiënminister, in 1997)

_{'De Club Med-landen horen niet thuis in de euro'}

In de aanloop naar de euro-invoering stelde de liberaal Gerrit Zalm, destijds Nederlands minister van Financiën, de discussie over wie wel en wie niet meekan in de muntunie op scherp. Hij sprak toen voor het eerst over de Club Med, de zwakke broertjes van Europa. Die landen zijn leuk om er de vakantie door te brengen, maar niet goed genoeg om deel te nemen aan de euro.

Zalm doelde op Europese lidstaten zoals Italië, Spanje, Portugal en Griekenland. Die bedienden zich van het devaluatiewapen om hun economie opnieuw vlot te krijgen telkens als die vastliep. Maar in een muntunie is dat wapen niet meer voorhanden, zo waarschuwde hij, en dus is het beter dat ze niet tot de euro toetreden.

Zalms uitspraken zorgden voor een diplomatieke rel, vooral met Spanje. Inmiddels is er een veel minder vleiend acroniem ontstaan voor de geviseerde landen: de PIGS.


3. Titanic
(Guilio Tremonti als Italiaans financiënminister, in juli)

_{'Zoals met de Titanic, kunnen zelfs de eersteklas-passagiers van de euro zich niet redden'}
 
De zuidelijke eurolanden storen zich al maanden aan het spierballengerol van Duitsland. Volgens hen gedraagt Duitsland zich als een wielerpletwals die in de ploegentijdrit alle teamgenoten aan flarden rijdt in plaats van hen op te wachten. De sterke eurolanden Duitsland en Nederland vinden echter dat het niet aan hen is om het tempo te verlagen. Het zijn de zwakke eurolanden die een tandje moeten bijsteken, vinden zij. Dat is nu even de kwestie niet, vindt een toenemend aantal beleidsmakers in de EU, want als de euro ten onder gaat, gaan de sterke eurolanden evengoed onderuit. Italiaans zwaargewicht Giulio Tremonti vergeleek afgelopen de zomer de Duitsers met de eersteklaspassagiers van de Titanic.


4.  Bazooka
(beursanalisten, eind oktober)

_{'Het noodfonds lijkt meer op een waterpistool dan op een bazooka'}

Een crisisarsenaal van minstens 2.000 miljard euro. Dat is er volgens de meeste beursanalisten nodig om de lont uit het kruitvat te halen van de eurocrisis. De 'bazooka', heet dat in financieel jargon, omdat zo'n vuurkracht zelfs de grootste speculant zou afschrikken. Voorlopig is er geen Europese of internationale instelling die een bazooka van 2.000 miljard euro in stelling brengt.

Het Europees noodfonds EFSF werd eind oktober via ingewikkelde constructies opgefokt, maar tot hoogstens 1.000 miljard euro. Ook het Internationaal Muntfonds wordt niet in staat geacht met de bazooka op de proppen te komen, nog los van de vraag of het IMF dat wel wil. Alleen de Europese Centrale Bank, die met een vingerknip de drukpersen van de euro aan kan zetten, wordt ertoe in staat geacht. Maar de ECB vindt het niet haar rol om met zulke gigabedragen de crisis te bestrijden, en wordt daarin gesteund door Duitsland.


5. Architect
(Brits vicepremier Nick Clegg, deze maand)

_{'Als je huis in brand staat, moet je niet de architect roepen om de plannen te herbekijken. Je moet de brand blussen'}

Een groot aantal eurolanden, en zelfs niet-euroland Groot-Brittannië, ergert zich aan de principiële houding van Duitsland, dat hamert op een Europese verdragswijziging en de uitbouw van het Europees noodfonds als oplossing voor de crisis. Het vernieuwde verdrag moet strikte begrotingseisen betonneren, zodat geen enkel euroland het nog zal wagen de teugels te vieren.Het probleem is dat die oplossingen maanden tijd kosten. Een verdragswijziging geldt pas als alle nationale parlementen het ermee eens zijn. Dat is alsof je de architect roept als je huis in brand staat, zei de Britse vicepremier Nick Clegg. Eerst moet de Europese Centrale Bank (ECB) de brand blussen, vindt onder meer Frans president Nicolas Sarkozy.


6. Treinramp
(economieprofessor Nouriel Roubini, deze week)

_{'De eurocrisis is een treinramp in slow motion'}

De New Yorkse economieprofessor Nouriel Roubini vergelijkt de eurocrisis met "de film van een treinramp die zich in slow motion voor onze ogen afspeelt." Iedereen ziet dat de situatie onhoudbaar is en de eurozone afstevent op een crash. Maar de Europese familie is vooralsnog niet in staat om de botsing tussen noord en zuid tegen te houden. Volgens Roubini zal de film van de treinramp de komende maanden versnellen. Hij acht de kans op het uiteenvallen van de eurozone groot. Daarom niet onmiddellijk, maar wel binnen twee tot drie jaar. Ook voormalig Nederlandse centrale bankier Nout Wellink trekt aan de alarmbel. "Er is een reële kans op een ontploffing van het eurostelsel", zegt hij in een nieuw boek.