Zes vragen en antwoorden over de alomtegenwoordige ratingbureaus

De ratingbureaus zijn niet meer weg te slaan uit het economische nieuws. Na Moody's dreigt ook Standard & Poor's met een ratingverlaging voor de VS. De nummer drie, Fitch, degradeerde eerder deze week Griekenland tot de rommelstatus. Maar waartoe dienen die kredietbeoordelaars eigenlijk en waarom zetten ze de financiële markten op stelten? Zes vragen en antwoorden over de macht van de ratingbureaus.

1. Wat doen ratingbureaus?
Ratingbureaus gaan na in welke mate een staat, bank of bedrijf zijn leningen kan terugbetalen. Ze berekenen voor de uitgever van schuldpapier zijn kredietwaardigheid en het risico op bankroet. Concreet geven ze aan elk type schuldpapier, zoals een obligatie, een score. Die kan variëren van triple-A (zeer veilig) tot default of wanbetaling. Ze doen dat naar eigen zeggen in volledige onafhankelijkheid. De score geldt als een kwaliteitslabel voor de beleggers die in een bepaald land of bedrijf willen investeren. Een beetje zoals de Michelinsterren de restaurantbezoeker wegwijs willen maken.

2. Waarom hebben ze zo'n grote impact?
Grote beleggers, banken en overheidsinstellingen beschouwen de drie grote ratingbureaus, Standard & Poor's, Moody's en Fitch, als de standaardreferentie. Een ratingverlaging verlaagt daardoor meteen het vertrouwen in een land. Dat uit zich in een stijgende rente op staatspapier, waardoor het voor dat land duurder wordt om te lenen. Omdat staatsobligaties vooral bij de banken zitten, kan er een domino-effect ontstaan, waarbij ook het vertrouwen in de banken slinkt.

Niet alleen staten, ook banken en bedrijven huiveren voor een verlaging van hun eigen ratings. Als de kredietscore van pakweg Dexia daalt, krijgt de beurskoers meteen klappen.

Computers vergroten nog de impact. Veel conservatieve beleggingsfondsen laten programmeren dat een obligatie automatisch verkocht wordt als de rating onder een bepaalde drempel zakt. Daardoor kan een massale verkoopgolf ontstaan.

3. Wie betaalt de ratingbureaus?
De ratings gelden als een soort keurmerk. Het is doorgaans de uitgever van de obligatie, zoals een staat, overheidsinstelling of bedrijf, die het ratingbureau betaalt. Niet alleen voor de eenmalige rating bij de lancering van de obligatie, maar voor de verdere opvolging in de jaren daarop. Dat werkt vaak via een vorm van abonnement.

4. Wie zijn de eigenaars van de ratingbureaus?
De kredietbeoordelaars zijn winstgedreven privébedrijven. Standard & Poor's is in handen van de beursgenoteerde uitgeversgroep McGraw-Hill Companies en Fitch zit bij de Franse beursgenoteerde groep Fimalac. Moody's is rechtstreeks beursgenoteerd en heeft onder meer Warren Buffett als grote aandeelhouder.

5. Wie beslist of een rating van een land wijzigt?
Doorgaans volgen een à twee analisten op dagelijkse basis de ontwikkelingen in een land. Ze doen dat vooral op basis van de harde economische cijfers, maar leggen ook wel eens hun oor te luisteren bij beleids- en opiniemakers. Zij beslissen niet alleen over een ratingwijziging. Dat gebeurt bij stemming door een groep met collega-analisten. Voor België gaat dat om het analistenteam dat de eurozone volgt. De landverantwoordelijke en de voorzitter van het groepscomité spelen een cruciale rol, want zij kunnen het initiatief nemen om tot zo'n stemming over te gaan.

6. Waarom liggen de kredietbeoordelaars onder vuur?
Beleidsmakers verwijten de beoordelaars te snel met ratingverlagingen uit te pakken, waardoor landen in volle sanering steeds maar onder druk staan en niet naar adem kunnen happen. De ratings gooien olie op het vuur eerder dan de crisis te kalmeren. Tijdens de bankencrisis was de kritiek nog helemaal anders. De beoordelaars kregen toen het verwijt te soft en te rooskleurig te zijn over sommige giftige hypotheekbeleggingen.

Nog een terugkerend verwijt is dat de ratingbureaus niet altijd even consequent zijn en voor een reus als de VS veel milder lijken te zijn dan voor Portugal of Griekenland.

Politici hebben het er vooral moeilijk mee dat er geen democratische verantwoording is voor hun kredietscore.De kredietanalisten zijn bij het grote publiek onbekend en bepalen hun rating op basis van een weinig transparant beslissingsproces. Pittig detail: de analisten die staatsobligaties volgen hebben dikwijls een loopbaan bij een centrale bank of de overheid op hun cv staan.

De kredietbeoordelaars wijzen er steevast op dat ze die grote financiële impact nooit zelf gevraagd of bewerkstelligd hebben. "Wij berekenen de kredietwaardigheid. Niet meer, niet minder", is hun standaardrepliek.