'De dronken klok', zo noemen ze hier in het Servische Novi Sad de klokkentoren die over de Donau uitkijkt en vlakbij het fort Petrovaradin staat waarin Exit wordt georganiseerd. Een vreemd stukje machinerie is het wel, want uren- en minutenwijzer wisselen hier van plaats. Het is niet het enige wat ons na twee dagen festival in Novi Sad als bizar treft.

Pas op, ze zijn hier niet van gisteren - het omdraaien van de klokkenwijzers heeft wel degelijk een goede reden. Als het donker werd, was het voor de vissers vroeger veel makkelijker om de grote wijzer van de klok te zien van op de rivier dan het kleintje. En dan is het nog zo handig om meteen het uur  te zien in plaats van de minuten. Dat "dronken" in haar bijnaam komt omdat de klok sneller loopt als het warm weer is. In elk geval is het een passend baken voor een muziekfestival dat nog wel meer eigenaardigheden heeft.

Burcht wordt openluchtrave
De locatie alleen al is uitzonderlijk. Het huidige fort werd in de zeventiende eeuw  gebouwd, en maakt deel uit van een heus dorpje met  een  amalgaam van kleine pleintjes, wegen, tunnels en kasteelmuren. De geschiedenis van de plek is veel ouder: de mooie ligging, op een heuvel die de Donau overschouwt, maakt de plek al van voor onze tijdsrekening een interessante vestigingsplaats. De Romeinen hadden er een stekje, de Franse cisterciënzers werden er verdreven door de Turken, de Turken door de Oostenrijkers... Het gebouw kan wel tegen een stootje, daarom wordt er ook niet meteen aan monumentenzorg gedaan. Op een paar linten en betonijzers na die te steile stukken afsluiten, loop je hier gewoon rond zoals je wil. 's Nachts is het wel uitkijken voor putten en hobbelige kasseiweggetjes, en de donkere tunnels gooien je zo van de festivalsfeer een paar eeuwen terug.

Het is net die combinatie van 21ste-eeuws raven en robuuste militaire geschiedenis (her en der staan nog een paar kanonnen op het terrein) die werkt. Het beste voorbeeld daarvan is de Dance Arena, die ook letterlijk een arena is. Via trappen of een tunnel beland je op een door hoge vestingsmuren omringd terrein, waar de beats, confettikanonnen en verbluffende projecties van alle kanten op je afkomen. Een unieke plek voor een openluchtparty. Als je niet claustrofobisch bent, tenminste.

They only come out at night
De zomers in Novi Sad zijn broeiheet, geen wonder dus dat de Exit-gangers niet onder de gloeiende middagzon naar het festivalterrein worden gehaald. Toch is het zelfs met die filosofie in het achterhoofd verbazend hoe laat de festiviteiten hier starten. De eerste bands staan meestal maar om 19u30 of 20u geprogrammeerd, maar die spelen hier voor compleet lege pleinen. Pas na 21u beginnen de eerste festivalgangers binnen te druppelen, en vanaf middernacht komt het festival dan op kruissnelheid. Wanneer de laatste dj aan de Dance Arena zijn decks verlaat, is het doorgaans 9u 's ochtends, en is er nog veel volk op de been. Ondanks dat omgekeerde levensritme lijkt het hier qua drugsmisbruik reuze mee te vallen (daar zitten de heel strenge politiecontroles aan de ingang misschien voor iets tussen): de meeste bezoekers lijken uit te gaan op enthousiasme en stamina.

Te commercieel en toch weer niet
Hoewel de lokale bevolking het Exit-festival lijkt te waarderen, hebben in de loop van de voorbije jaren veel inwoners van Novi Sad afgehaakt voor hun eigen feestje. "Het festival heeft zijn ziel verloren", zegt Angie, die er als meisje bij was toen studenten 12 jaar geleden het festival begonnen. "De groepen zijn bekender, de ambities zijn groter, maar ik heb het gevoel dat we 'ons' festival kwijt zijn. Exit is meer iets voor toeristen en de studenten van buiten de stad geworden."

Wat ze in de Balkan 'te commercieel' noemen, valt in de praktijk erg mee. Natuurlijk zie je dat sponsoring  zijn intrede deed op Exit - Jack Daniels is aanwezig met een grote stand, lokaal pilsmerk Jélen is alomtegenwoordig en de roltabak van Golden Virginia wordt net niet in je oren en neusgaten geduwd. Toch zie je op de verschillende podia nauwelijks reclame en zijn veel eet- en drankkraampjes duidelijk het resultaat van eigen timmerwerk, eerder dan trailers van ketens die je op elk festival aantreft.

Moet er nog maïs zijn?
Over dat eten gesproken. Wie van de luchthaven in Belgrado naar Novi Sad rijdt, zal zonder twijfel de enorme maïsvelden zien, die zich eindeloos over het landschap uitstrekken. Als u het ons vraagt, wordt al die maïs op Exit ter plekke geconsumeerd. Het aantal kraampjes waar ze popcorn of gekookte en gegrilde maïskolven aanbieden is nauwelijks bij te houden. Best lekker - zeker met een flinke snuif zout eroverheen - maar na de derde maïskolf op drie dagen heb je het wel een beetje gehad. (Lees hieronder verder)

• Sfeer tijdens de set van Netsky - met Belgische vlag, onherkenbaar door de festivalspots..

Kinderliedjespunk
Op vrijdag de dertiende wou de organisatie iets speciaals op poten zetten, en had ze de bezoekers opgeroepen om verkleed naar het festival te komen. Dat moest 'het grootste gemaskerd bal van Europa' vormen, maar aan de oproep werd door weinig mensen - op een paar occasionele caranvalisten na - gevolg gegeven. Of het moeten The Toy Dolls zijn geweest, een punkgroep uit Sunderland die te onnozel was voor de Oi!-scene en te gevaarlijk voor kinderfeestjes, en dan maar een niche daar ergens tussenin heeft gevonden.

Het drietal trad op met kleurrijke zonnebrillen en kostuums, en liet kinderliedje 'Nelly the Elephant' door het plein meezingen alsof het een hymne van de harde kern van Rode Ster Belgrado was.

Mak New Order
Op de Main Stage moest om middernacht New Order (op vrijdag 10 augustus op de Lokerse Feesten) spelen. Het verhaal van de band is een van de mooiere contradicties in de popmuziek. Verrezen uit de zwarte coldwave van Joy Division plaveide New Order mee de weg voor de opkomst van de dance. "Jullie hebben 30 jaar op ons moeten wachten", excuseerde Bernard Sumner zich bij het begin tegenover het Servische publiek. "Dat is te lang. Laat ons het deze avond goed maken." Dat deed New Order deels. Sumner - nooit echt een nachtegaal geweest - had het bij de eerste nummers heel moeilijk, maar vond vanaf 'Regret' zijn draai. Bassist Tom Chapman, die de orginele bassist Peter Hook vervangt, speelde het slim en bleef heel dicht bij de baspartijen van zijn voorganger. Maar alles bij elkaar klonk de groep te mak om dertig jaar wachten te rechtvaardigen, daar konden ook de gesmaakte Joy Division-covers 'Transmission' en 'Love Will Tear Us Apart' niet veel aan veranderen. Tweede zit in augustus!

Doe eens een plein vollopen
De topplek op de Main Stage was op deze 'Friday the 13th' weggelegd voor een Belg. De driekleur wapperde dan ook voor het podium bij Netsky featuring Dynamite MC. De Belgische drum-'n-basstrots speelde om 2u, het moment waarop het hier in Novi Sad doorgaans pas echt loos gaat. Met chauvinistische bezorgdheid zagen we hoe het plein voor de Main Stage akelig leeg was toen Boris Daenen en zijn MC opkwamen. Nou, bleek dat even een zorg om niks. Hoewel de eerste tien minuten nog alleen voor de enthousiast bouncende eerste rijen waren, stroomde het plein voor het hoofdpodium aan een rotvaart vol. Tegen 'Come Alive' speelde Netsky ineens voor een vol huis - en dan nog bleven de mensen komen. Had er een dak op het Petrovaradin-fort gestaan, dan ging het er daar en dan af. Dat belooft voor de thuiswedstrijd op Pukkelpop, op donderdag 16 augustus.

Morgen: de vlucht van westerse feestvierders naar het ex-Oostblok.