De dolste verkiezingsrace ter wereld, de Amerikaanse presidentsverkiezingen, stelt niet teleur qua spanning. Afgelopen weekend slaagde Newt Gingrich erin om overtuigend de voorverkiezingen in South Carolina te winnen en zo Mitt Romneys onvermijdelijkheid te torpederen. Het ziet er naar uit dat de Amerikaanse media nog maanden zoet zullen zijn met de verkiezing van de Republikeinse kandidaat: de strijd ligt wagenwijd open.

Aan de andere kant van de Atlantische oceaan lijkt de keuze tussen de Republikeinen Romney en Gingrich op het eerste gezicht nauwelijks een verschil in grijstinten, maar niets is minder waar. Gingrich staat voor een soort Amerika waar Europa verschrikt van zal opkijken. Zijn overwinningsspeech maakte dat zaterdagnacht glashelder.

Gingrich beschuldigde president Obama ervan de Verenigde Staten te willen veranderen in een 'Europees geïnspireerde socialistische maatschappij'. Tegenover die 'radicaal links-Europese ideologie' plaatst Gingrich zijn 'Amerikaans exceptionalisme': het idee dat de Verenigde Staten een uitzonderlijk land vormen, dat dankzij vrijheid, lage belastingen en een minimale staat ongebreidelde vooruitgang en welvaart kent, en zo ook het recht heeft de wereld te leiden. Sociale zekerheid voor iedereen - waar Obamacare maar een erg flauwe versie van is - is gevaarlijk volgens Gingrich: hij wil het zo snel mogelijk weer afbouwen.

Gingrich drijft op woede. Woede in zijn uithalen naar de media, die hij verwijt 'elitair' en 'allemaal linksdenkend te zijn'. Woede in zijn uithalen naar de zwarte minderheid; zijn systematische verwijzingen naar 'voedselbon-president' Obama hebben een manifest racistische ondertoon, iets wat de kiezers in het zuiden duidelijk smaakten. En woede over de toestand waar Amerika zich in bevindt: verval.

Die woede is herkenbaar voor miljoenen Amerikanen uit de midden- en lagere klasse. Hun kwaadheid gaat hand in hand met angst voor de toekomst. Werkloosheid is hoog, de vastgoedprijzen zijn gecrasht en hele delen van de industriële productie zitten tegenwoordig in China. Gingrich belooft die bange blanke mannen dat hij 'grootse plannen heeft' om de werelddominantie van de VS te herstellen. Hoe dat precies moet is allerminst duidelijk: het overheidstekort moet omlaag maar tegelijk moet het Amerikaanse leger uiteraard net meer geld krijgen.

De kans dat Gingrich het haalt bij de Republikeinen is zeker niet onbestaande. En dan maakt hij opnieuw een meer dan behoorlijke kans om president te worden, ook al heeft hij zelfs voor Amerikaanse normen een uiterst conservatief en rechts profiel. Uiteindelijk zal de economie de grootste factor zijn in de race tussen Obama en zijn Republikeinse uitdager.

En zo heeft ironisch genoeg het 'links-radicale' Europa waarschijnlijk het lot van Obama in handen. Als we aan deze kant van de oceaan niet snel de europuinhoop doortastend aanpakken, ziet het er erg slecht uit voor de herverkiezing van de Democraat. Niet dat het snel en efficiënt oplossen van de eurocrisis nog extra beargumenteerd moet worden, maar misschien moeten sommige Europese leiders zich toch ook afvragen of ze echt graag een Newt Gingrich als leider van de vrije wereld willen.

Wouter Verschelden
Hoofdredacteur