De Belgische staat zorgt zelf voor een groeiende afkeer van overheidsinterventies allerhande, en het NMBS-dossier is daarvan een schoolvoorbeeld. Op het eerste gezicht is het beleid gestroomlijnd, want overgelaten aan een aantal beheers- en directiecomités waarvan de zetels politiek netjes verdeeld zijn over christendemocraten, socialisten en liberalen.

Volgens het klassieke politieke model zou dat voldoende moeten zijn voor wat in politologische literatuur 'pacificatie' heet: iedereen beheert mee, dus niemand is ontevreden. Bij de NMBS klopt dat allang niet meer. Er wordt gezwaaid met cijfers van zestien stakingen per jaar, groot of klein, gepland of spontaan.

En zelfs die onderbrekingen zijn bijzaken. Hoofdzaak is dat de NMBS momenteel noch een bedrijf is noch een overheidsdienst. Was het een ordentelijk bedrijf, dan zou men de NMBS moeten afrekenen op zijn zakencijfer, en dan stond men voor het faillissement. Mocht de NMBS een performante overheidsdienst zijn, dan was 'de tevredenheidsindex' abominabel. Er is geen overheidsdochter die zo naarstig de antipolitiek in de hand werkt als de NMBS: alle reizigers kankeren na enige tijd op 'het beleid', dus 'de politiek'.

De NMBS en de bevoegde minister lijken het probleem te erkennen, maar hun oplossingen vertrekken 'uit de maatschappij', en niet vanuit 'de klant', of horreur, 'de burger'. Minister Inge Vervotte (CD&V) heeft verschillende mondvollen nodig om uit te leggen dat haar oplossing erin bestaat oudere reizigers na tien uur of zo op de trein te laten, al weet ze dat 'een dagje zee' daarmee verandert in 'wat uurtjes zee'. Dat deert de minister niet: afbouw van de dienstverlening camoufleert namelijk het gebrek aan visie.

Even symptomatisch: de NMBS schaft de laatste trein van Brussel naar Gent af. Als er jongeren daardoor een concert minder gaan zien of een voetbalmatch missen, het interesseert de beleidsmakers niet. Er moet worden bespaard, en dus reduceert men de NMBS tot een vervoersbarak voor pendelaars. Er is geen algemene visie, hoogstens wil men nog de massa pendelaars zijn groepsvoordeel gunnen, in de hoop zo wat stemmen te verzekeren.

Het is een enge kijk en een kortetermijnpolitiek op 'openbaar vervoer'. Maar wie kan dat in de gegeven omstandigheden de NMBS verwijten, nu er al jaren geen regering en dus geen beleid is om politieke lijnen uit te zetten en maatschappelijke prioriteiten te definiëren? Het is het zoveelste bewijs: bij elke grote moeilijkheid staat een land met een regering in lopende zaken compleet stil.

Walter Pauli
Politiek commentator