Honderd miljoen per jaar meer of minder voor Brussel. Formeel gesproken zijn de regeringsonderhandelingen op dat ene punt vastgelopen. De financiering van Brussel is de 'ligne rouge' van de preformateur, het punt waarop hij niet meer wou of kon toegeven, het punt ook waarmee hij zijn ongeruste achterban meende te kunnen sussen. Wie begiftigd is met een beetje psychologisch inzicht had kunnen weten dat Elio Di Rupo hier zijn hakken in het zand zou zetten.

Maar dit conflict gaat echt niet over hoeveel geld de Franstaligen wel en de Vlamingen niet aan de zogenaamde hoofdstad van Vlaanderen wensen te geven. Waar het deze cruciale onderhandelingen aan ontbreekt, al wekenlang, is onderling vertrouwen. Je kan mondelinge deelakkoordjes sluiten zoveel je wil, zonder dat vertrouwen waagt niemand de riskante sprong naar regeringsdeelname. Dan zal elk gesprek, wie het ook leidt, uiteindelijk blijven afbreken op het laatste moment. Zolang dat inzicht niet opnieuw neerdaalt in de hoofden van de chefs, heeft voortpraten geen zin. 
Dat het vertrouwen is weggesijpeld aan de onderhandelingstafel mag in zeer grote mate op rekening geschreven worden van Bart De Wever. De N-VA-voorzitter toont in deze overlegronde dat hij, zijn immense populariteit ten spijt, (nog) niet het karakter heeft van een verantwoordelijk leider. De lichtzinnigheid waarmee hij onzinnige beloftes deed aan Di Rupo over de financieringswet, over geld voor Brussel in ruil voor een cleane splitsing van B-H-V kan nog aan een gebrek aan ervaring geweten worden. Het verbazende gemak waarmee hij zijn eed nu al tot twee keer toe verbrak, is evenwel dodelijk voor de verdere samenwerking met andere partijen. Wat ook de verdere uitkomst van deze regeringsvorming mag zijn, dit is niet iets wat een eerzuchtig politicus als Elio Di Rupo snel vergeet.
 
Waar het De Wever en zijn hele Strategogroep waarlijk aan ontbreekt, is moed. Moed om uiteindelijk ja te zeggen tegen een communautair akkoord, dat niet met de klap het hele N-VA-programma uitvoert, maar waarvan de contouren een staatshervorming beloven die qua ambitie naast de werkstukken van Martens en Dehaene mag staan. Moed om uiteindelijk ja te durven zeggen tegen partners die nooit natuurlijke bondgenoten zullen zijn, maar die bereid waren om een eerbaar compromis af te sluiten.
 
Is Bart De Wever de enige schuldige voor de voorlopige mislukking van deze regeringsvorming? Natuurlijk niet. De reden waarom de N-VA-top de jongste dagen zo gecrispeerd aan tafel zit, is dat sommige Franstalige onderhandelaars het nuttig en nodig vonden om aan bevriende media te laten uitschijnen dat dat akkoord over de financieringswet een lege doos was, en dat die herziening niet gauw zou komen. Letterlijk citaat: 'C'est reporté' het is uitgesteld.
 
Tweeënhalf woord en een apostrof volstonden om de onderhandelingen te doen vastlopen. De namen van de anonieme idioten die aldus moedwillig de gesprekken vergiftigden, kennen we niet, maar ons zal het niet verbazen dat ze in de onmiddellijke omgeving van Joëlle Milquet moeten gezocht worden. Hier past alleen een rode kaart: wie dit soort streken uithaalt, heeft geen plaats in de buurt van regeringsonderhandelingen.
 
We willen het anders nog wel een keer uitleggen voor wie intellectueel niet in staat was om het de vorige keren te begrijpen. De staatshervorming moet er niet komen omdat de Vlaams-radicalen op 13 juni de grootste partij van het land geworden zijn. Ze moet er komen omdat de bestaande staatsinrichting tot op de draad versleten is en stilaan op zichzelf een bedreiging vormt voor een duurzaam behoud van onze welvaartstaat. Dat is niet eens overdreven dramatisch gesteld: de federale overheid zal in de huidige omstandigheden niet in staan zijn om tegelijk de economie draaiende, de vergrijzing betaalbaar en de staatsschuld overzoenbaar te houden. Dat is geen probleem voor een verre toekomst, maar voor de komende regeerperiode. Daarom was dit mogelijk akkoord niet alleen historisch maar ook noodzakelijk voor het vreedzaam en welvarend samenleven van Vlamingen, Walen en Brusselaars.
 
Of het embryo van dit akkoord nu geaborteerd is, mag nog niet gezegd worden. Een alternatief voor deze formatie is er namelijk niet wat Didier Reynders daar voorts ook over moge denken. Op een of andere manier zullen dezelfde partijen toch weer rond dezelfde tafel moeten gaan zitten met dezelfde bouwstenen. Mogelijk brengt een pauze de gesprekspartners weer op constructieve gedachten. Dan rolt de bal vanzelf in het kamp van de N-VA en wordt Bart De Wever gedwongen om zelf de hinderpalen op weg naar het vergelijk mee op te ruimen.
 
Misschien moet de koning voor de verandering overschakelen van de spreekwoordelijke tik op de vingers naar een echte draai om de oren. De verantwoordelijken voor deze nieuwe, zoveelste politieke crisis kunnen niet zeggen dat ze hem niet hebben zien aankomen.
 
Bart Eeckhout
Chef politiek