Vandaag start, enigszins in mineur, het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie. Dat die functie wordt uitgeoefend door een ontslagnemende regering, is praktisch niet eens een levensgroot probleem: de Belgische administratie en diplomatie is misschien wel het meest vertrouwd met de Europese instellingen, die tenslotte in haar hoofdstad huizen. Het is wellicht iets erger voor het prestige van die regering, maar dan waarschijnlijk weer beter voor Europa.
 
Sinds het verdrag van Lissabon, dat nieuwe krachtsverhoudingen tussen het Europees Parlement en de Europese Raad heeft ingevoerd en sinds de installatie van voorzitter Herman Van Rompuy, kan je immers de vraag stellen of zo'n roterend voorzitterschap nog veel zin heeft. In het verleden werd dat door de lidstaten vooral gebruikt om wat nationale prioriteiten op de Europese agenda te krijgen, vaak zonder veel resultaat. Een ontslagnemende regering zou er nu wel eens kunnen toe bijdragen om het gezag van die nieuwe machtsverhoudingen en functies te versterken, en zo meer macht aan Europa te geven. En dat is nodig ook, want de Europese machine kraakt.
 
Met de invoering van de euro hebben we wel een monetaire unie gecreëerd, die tijdens de financiële crisis haar nut bewezen heeft. Zonder die gemeenschappelijke munt waren de lidstaten nu elkaar waarschijnlijk met concurrerende devaluaties de duivel aan het aandoen. Maar tegelijk heeft die monetaire unie ook duidelijk haar beperkingen getoond. Er is nog geen gemeenschappelijk toezicht op de financiële instellingen en producten. Er is geen eensgezindheid over hoe besparingen op de overheidstekorten kunnen gecombineerd worden met investeringen in broodnodige nieuwe economische groei.
 
Er is geen eensgezindheid over hoe rijke en arme lidstaten hun verschillende situaties gecoördineerd kunnen beheren, en dat maakt ze nu al een hele tijd slachtoffer van speculatie. Net daarom zijn er meer economische en politieke hefbomen nodig op Europees niveau, zeker in een geglobaliseerde wereld, waar de natiestaat een wat achterhaald concept is geworden.
 
Wanneer België zich bescheiden opstelt en erin slaagt de Europese instellingen in de richting van een sociaal-economische unie te doen bewegen, en Herman Van Rompuy niet te veel voor de voeten te lopen, zou haar voorzitterschap binnen zes maanden zelfs geslaagd kunnen genoemd worden.
 
Yves Desmet
Politiek commentator