Nu heeft ook paus Benedictus XVI kritiek op het Belgische gerecht. Zoals verwacht viseert de paus het evidente gebrek aan verstand van de speurders: het was absoluut ongepast te krabben aan de graven van wijlen kardinalen Suenens en Van Roey. Die fout is niet zomaar dom, maar vrijwel onverantwoord: wie dit zo gevoelige onderzoek van binnen uit had willen saboteren, had het niet slimmer kunnen aanpakken. Men hoeft zelfs geen amateur-psycholoog te zijn om te begrijpen dat Rome écht geschokt is over dit nieuws. En dat het Vaticaan een dergelijke fout maximaal zal uitbuiten.

Vandaar dat de paus nu al de Belgische ambassadeur op het matje roept. Dat lijkt een uitzonderlijk strenge diplomatieke stap, maar het verbergt ook onmacht. Wat heeft men nog achter de hand als er straks een bisschop wordt aangeklaagd of in (voorlopige) hechtenis genomen? In het geval van ex-bisschop Vangheluwe is dat niet ondenkbaar.

Vandaar dat de Vaticaanse interventie, hoe stoer ook, vooral een schot voor de boeg is. Rome laat weten dat de Belgische overheid extra terughoudend moet zijn als er in een gerechtelijk onderzoek  priesters of bisschoppen betrokken zijn. Dan verkiest men een interne tuchtprocedure. Bijvoorbeeld via een commissie-Adriaenssens. Tot bleek dat de bisschoppenconferentie vorige week nog vergaderde over de vraag of die Adriaenssens echt wel kennis moest hebben van 'verjaarde dossiers'. Dat agendapunt alleen al verraadt dat de kerk een dubbele agenda heeft. Zelfs jegens haar eigen commissie-Adriaenssens.

Eigenlijk stond die ambiguïteit in de sterren geschreven. Peter Adriaenssens was al gewaarschuwd door zijn eigen Leuvense universitaire hiërarchie. Hij moet én slachtoffers bijstaan, én helpen om gerechtigheid doen geschieden. Hij zou dus de kloof tussen gerecht en genade moeten kunnen overbruggen. Zo werd Peter Adriaenssens uitgenodigd om stilzwijgend de scheiding tussen kerk en staat te schenden. En dat kan en mag niet.

Zeker: het gerecht is niet onfeilbaar. Het is vaak ruw met slachtoffers. Schaadt wel eens de vertrouwelijkheid van het dossier. Maar: het gerecht is het gerecht. De ultieme, en uiteindelijk de enige instantie om te straffen, vrij te pleiten, en dus te oordelen. In een democratie is Het Laatste Oordeel geen muurschildering in de Sixtijnse kapel, maar een absoluut prerogatief van de rechterlijke macht.

Walter Pauli
Politiek commentator