Het is voorbarig om de ggo-proef in Wetteren een succes te noemen, en het is onverstandig, zegt Esmeralda Borgo. Ze werkt als beleidsexpert bij BioForum Vlaanderen vzw en volgt sinds jaren het ggo-dossier.

Minister-president Peeters bezocht met veel tromgeroffel het ggo-aardappelproefveld. De beperkte boodschap is: enkel de ggo-aardappel presteert goed, de controlelijn niet. Belangrijke vragen blijven onbeantwoord. Waarom kreeg het niet-ggo aardappelras Sarpo mira, dat vorig jaar in Wetteren goed scoorde, geen tweede testjaar? Waarom wordt voor het zwakke bintje gekozen als controlelijn? Hoe scoren de andere biologische rassen in het proefveld?

Het feestgedruis is misplaatst. Dat de wetenschappers uit de Bioveiligheidsraad het vorig jaar oneens waren over de proef, zegt men er nu niet bij. Dat de boeren zelf niet allemaal staan te juichen, lijkt niet relevant. Dat een Gentse rechtbank onlangs de proef formeel onwettelijk verklaarde, maar het niet 'opportuun' achtte om te stoppen, mag het goede nieuws niet bederven. Dat er gewone aardappelrassen zijn die prima weerstand geven tegen dezelfde ziekte, evenmin. Dat een gigantisch commercieel belang achter dit onderzoek schuilt, wie gaat daar opnieuw over beginnen?

Sarpo mira, een aardappelras dat de onderzoekers in Wetteren vorig jaar ook testten, presteerde toen opmerkelijk goed. Dit jaar testen ze Sarpo mira niet. Daardoor speelt dit feit ook niet mee in de resultaten, want pas na twee oogstjaren wordt een resultaat waterdicht. Onder meer de rassen Sarpo mira en Carolus blijken het dit jaar opnieuw zeer goed te doen bij het onderzoekscentrum Inagro. Lieven Delanote van Inagro spreekt van een zeer gunstige ontwikkeling. Deze onderzoekers hanteren de juiste biologische teelttechnieken, zonder koper of pesticiden. Bioboer Jef De Meutter, al drie jaar teler van Sarpo mira, beaamt dat dit jaar uitzonderlijk moeilijk was voor de aardappeloogst. Toch staat zijn Sarpo mira mooi.

Carlos Noë en Sonia Sucaet van 't Livinushof telen al jaren biologische aardappelen. Hun succes is het resultaat van variatie in rassen, vruchtwisseling en jaren ervaring. De agro-industrie maakt de boer afhankelijker, want eigendom over het ras geven ze uit handen. Boerderij 't Goed Ter Heule vindt dat veel Belgische boeren op grote schaal de aardappelplaag zelf aanwakkeren. De variëteit bintje levert hoge opbrengst en is goed voor industriële verwerking, maar is tegelijk heel zwak. De boerderij observeert dat aardappelboeren daarom constant moeten sproeien. Zelf heeft hij een mooie oogst van aardappels, pesticidevrij. Terwijl het onderzoek in Wetteren baadt in prestige en kortetermijnbeloftes werken deze boeren onafhankelijk, milieuvriendelijk, succesvol en zonder ggo's. De expertise van deze boeren komt te weinig aan bod in de zoektocht naar oplossingen.

Ggo-onderzoek is erg duur en slechts gericht op één probleem. De vraag is of het wel zo slim is om alle eieren in het ggo-mandje te leggen in de strijd tegen phytophthora. Het Nederlandse Bio Impuls-onderzoek voert niet enkel strijd tegen de aardappelplaag, maar selecteert meteen ook op andere cruciale eigenschappen, zoals stikstofefficiëntie, verminderde vatbaarheid voor rhizoctonia, schurft en alternaria, de kwaliteit op vlak van schil, smaak en kleur, bak- en kookkwaliteiten en virusresistentie. Ze hebben een uitstekend testjaar achter de rug, vertelt Edith Lammerts van Bueren, verbonden aan zowel het Louis Bolk Instituut als de Universiteit van Wageningen. In plaagjaar 2012 bleven hun rassen overeind en gaven bovendien een betere opbrengst. Landbouwers participeren mee in dit onderzoek en van ggo's is geen sprake. Ggo's zouden volgens de ggo-onderzoekers veel sneller gaan dan klassiek veredelen, maar bij Bio Impuls neemt het in elk geval enorme vaart. Commerciële kruisingen maken ze nu al, met op korte termijn nieuwe rassen voor boeren. Tien varianten werden al verstuurd naar handelshuizen, waarvan er drie op de markt kunnen. Op lange termijn mogen we meervoudig resistente rassen verwachten.

Phytophthora is een zeer 'slimme' schimmel die heel flexibel is en zich daardoor heel snel aanpast aan nieuwe omstandigheden. Vandaag is de ggo-technologie de schimmel nog te snel af, vandaar de huidige positieve teneur. Een expert van het Sainsbury Laboratory en een Waalse aardappelexpert stelt dat monocultuurvelden met ggo resistente aardappelen de schimmel in de toekomst zullen muteren tot een superaardappelplaag.

We willen allemaal hetzelfde: lekkere en voedzame aardappelen, zonder giftige sproeistoffen, die de boer met plezier en zonder financieel verlies kan telen. We willen ook allemaal een duurzame landbouw, die boeren ook sociaal-economische kracht geeft en hun onafhankelijkheid waarborgt. Geen applaus van ons, maar een politieke oproep: kom van die feestwagen en analyseer het geheel van dit probleem. Wed niet op één paard zoals nu met ggo's. Variatie in het onderzoek brengt kennis en inzicht die beter bestand zijn tegen een onvoorspelbare toekomst.