Voetjes op de grond, de mens moet niet naar Mars, vindt Gustaaf C. Cornelis. De man doceert wetenschapsfilosofie aan de VUB en Artesis. In oktober komt zijn 'eigenzinnige' geschiedenis van het kosmologische denken uit.

Reizen naar andere planeten is meer dan een jongensdroom gebleken. In de jaren zestig was een maanbezoek vooral een kwestie van prestige voor machostaten die elkaar het licht in de ogen niet gunden. De Amerikanen hadden de strijd om de eerste mens in de ruimte het decennium tevoren nog verloren van de Russen, ze zouden zich geen tweede keer de kaas van het brood laten eten. De toenmalige president Kennedy maakte de belofte: nog vóór 1970 zou een Amerikaanse vlag 'wapperen' op de maan. En zo geschiedde op 20 juli 1969. Drie jaar later werd een punt achter het maanreizen gezet.

Zowel de USSR als de VS hadden intussen Mars in het vizier genomen. Mislukkingen volgden. In 1976 (weer op 20 juli) konden we van een eerste volkomen geslaagde missie spreken wanneer de Amerikaanse onbemande sonde 'Viking 1' zachtjes op Mars landde en zes jaar lang wetenschappelijke gegevens naar de aarde stuurde. Wat wetenschapsmensen toen interesseerde, was het antwoord op de vraag of er op Mars ooit leven was geweest. Uitsluitsel hebben we niet gekregen.

Zopas is de grote robotwagen 'Curiosity' - bijna een ton weegt hij - op Mars geland. Niet met de bedoeling om na te gaan of er leven was - die vraag is thans irrelevant voor de onderzoekers. Nee, de wetenschappers willen vandaag vaststellen of leven op Mars ooit mogelijk was, en misschien nog steeds is. Want daar draait het blijkbaar om: kunnen we naar Mars reizen en kunnen we er ook lange tijd vertoeven? Zo willen ze het Marsonderzoek verkopen bij het grote publiek.

De betrokken instanties hebben zich wel al heel wat moeite getroost om een bemande Marsmissie in de toekomst te kunnen realiseren. Tal van technische, sociologische en psychologische problemen zijn voorspelbaar: kan je mensenont-aarden voor anderhalf jaar, kan je hen in een kleine ruimte gedurende zo'n lange tijd opsluiten, waar laat je het afval en waar haal je de nodige energie vandaan? Het ambitieuze plan om Mars te bereiken vóór 2020 hebben NASA en ESA al laten varen. Maar ze volharden met het globale plan waarbij de geslaagde landing van 'Curiosity' een opsteker is.

Enkel al 'Curiosity' op Mars krijgen, kostte zowat twee miljard euro. Om een handvol mensen op Mars te krijgen, mag je wellicht het honderdvoudige begroten. Renderen doet deze tak van de ruimtevaart niet. De kans is erg groot dat het verhaal van het Marsreizen na enkele al dan niet geslaagde pogingen zal worden gestaakt - zoals bij het maanreizen. Toegegeven, de Chinezen willen de draad van het maanreizen maar al te graag weer oppikken (het prestigeverhaal weer); een kleine kans bestaat dat later - veel later - ook het Marsreizen weer wordt hervat. Waarom? Wellicht om demografische en economische redenen.

Je reinste populisme
Het koloniseren van de maan en Mars kan een antwoord bieden op de overbevolking op aarde. Het ontginnen van maan- en Marsbodem kan een antwoord bieden op de eindigheid van de natuurlijke bronnen. Reizen naar de maan en Mars kan een antwoord bieden op de stijgende vraag naar toeristisch avontuur voor de elite.

Laat ons wel wezen: de bovenstaande alinea is futurologie van de meest naïeve soort. Ruimtevaart met goedkope scifi legitimeren getuigt van weinig realisme. In welke toekomst dacht je eventjes als Han Solo in je ruimteschip te stappen alsof het je auto is, om enkele momenten later aan de andere kant van de ruimte te vertoeven? Het antwoord is eenvoudig: in geen enkele toekomst binnen dit universum. Maan en Mars koloniseren doe je niet met de ons bekende technologie. Een staaltje van overmoed, als je het mij vraagt.

Bemande reizen naar andere planeten (maan en Mars zijn eigenlijk de enige haalbare) en al het voorbereidende onderzoek mag je dus niet vanuit een transgenerationele ethiek rechtvaardigen. Oplossingen voor de problemen van de toekomstige generaties liggen niet op de maan of op Mars. We moeten en zullen andere manieren vinden om het leven op aarde humaan te houden - zo niet, dan helpt de natuur wel een handje. Het is nooit anders geweest.

Onbemande ruimtevaart rechtvaardigen door te stellen dat het de 'noodzakelijke' bemande ruimtevaart faciliteert, is je reinste populisme en daarom ongehoord. Ruimtevaart is overigens een al te dure en fantastische piste om in de verre toekomst onze problemen op te lossen. Terwijl er vandaag nuttiger zaken zijn om dergelijk onderzoeksgeld aan te spenderen. Laat deze ruimtevaart voortaan weer gewoon een jongens- of meisjesdroom zijn. Bemande ruimtevaart heeft afgedaan en alle voorbereidingen zijn daarom volstrekt overbodig.