Boeken met een mening: In deze rubriek staan boeken centraal die stof voor discussie leveren. Vandaag: Weg met het marktfundamentalisme! Niet speculeren met spaargeld! Euro-obligaties nu! Deze kreten komen niet van een extreem-linkse denktank, maar van beursgoeroe George Soros.

George Soros was lange tijd het monstre sacré van het westerse casinokapitalisme. In 1992 dwong hij met zijn investeringsmaatschappij de Britten om het pond te devalueren, iets wat hem 1 miljard dollar winst opleverde. In totaal vergaarde hij meer dan 20 miljard met speculatieve beleggingen. Veel van dat geld besteedt hij nu aan 'goede doelen', vooral de democratisering van Afrika, Oost-Europa en de ex-Sovjetunie, maar ook de legalisering van softdrugs.

Soros is typisch een stroper die boswachter werd. In De weg uit de financiële crisis, een verzameling essays en opiniestukken die hij schreef tussen 2008 en 2012, toont hij aan dat zeepbellen eigen zijn aan het marktsysteem. Dat systeem wordt dus niet door een 'onzichtbare hand' in evenwicht gehouden. Volgens hem is de crisis die we nu meemaken het resultaat van een superzeepbel die al sinds 1980 aan het groeien is en die telkens door overheidsingrepen werd getemperd. Omdat de oorzaken van de 'bubble' niet werden weggenomen, stuikte het systeem in 2008 in elkaar toen de Amerikaanse regering weigerde Lehman Brothers te redden.

De kern van Soros' betoog is glashelder: een crisis ontstaat wanneer er te veel geld wordt uitgegeven dat er niet is. "Door de globalisering kon de VS het spaargeld van de rest van de wereld opslorpen en meer consumeren dan het produceerde. (...) De financiële markten stimuleerden consumenten tot lenen door steeds subtielere instrumenten en steeds royalere voorwaarden in te voeren. De autoriteiten moedigden het proces aan door telkens op te treden wanneer het mondiale systeem gevaar liep."

De bankencrisis werd bezworen door de regeringen. Die pompten geld in het systeem zodat het overeind bleef. Dat was volgens Soros ook nodig. In Europa liep de reddingsoperatie echter grondig mis. Omdat bij de invoering van de euro belangrijke fouten werden gemaakt (Europa heeft immers geen schatkist en kan aan financiers niet beloven dat het belastingen zal heffen om - indien nodig - zijn schulden terug te betalen), kwam de euro onder druk te staan. De weigering van Duitsland om een Europese oplossing toe te laten voor de bankencrisis (en nu voor de eurocrisis) maakt Soros erg boos. In dit boek hamert hij er voortdurend op dat Duitsland moet beseffen dat een exit uit de euro het land in chaos zou storten.

Duitsland is ook schuldig
De voorstellen die hij doet sluiten nauw aan bij die van Paul De Grauwe, Frank Vandenbroucke, Wilfried Martens, Guy Verhofstadt of Herman Van Rompuy. Er moeten euro-obligaties komen (in afwachting moet de Europese Centrale Bank schuldpapier van Griekenland, Spanje, Italië en Portugal opkopen zodat die minder intresten moeten betalen en hun begrotingen op orde kunnen krijgen). De wurgende besparingsplannen die nu worden opgelegd aan de zuidelijke lidstaten moeten worden versoepeld (ze leiden immers alleen maar tot nog meer schulden) en de Europese Unie moet meer macht krijgen om het begrotingsbeleid van de lidstaten te sturen. Tenslotte moet er - zoals in de VS tijdens de New Deal - fors geïnvesteerd worden in infrastructuur en onderwijs. Die investeringen doen de overheidsschulden tijdelijk toenemen, maar ze creëren groei. En zonder groei krijgen de overheden hun begrotingen nooit op orde.

Daarnaast zijn er hervormingen van de banksector nodig. De toezichthouders moeten ook toezicht houden op eventuele zeepbellen en tijdig bewarende maatregelen nemen, er moet voldoende controle zijn op de kredieten die worden verschaft én banken mogen niet langer speculeren met spaargeld.

Dit boek is eigenlijk maar een voorstudie van een groter werk waaraan Soros zegt te werken. De verschillende essays en opiniestukken zijn soms wat gedateerd en bevatten vaak iets te veel herhalingen, maar toch is de kritiek op het huidige economische systeem verhelderend; vooral omdat hij komt van iemand die midden in het systeem staat.

De sleutel ligt bij Duitsland, zo herhaalde Soros vorige maand nog in Der Spiegel. "De Duitsers moeten goed beseffen dat ze tot nog toe aan de hele crisis zo goed als niets hebben verloren. Alle zogenaamde transfers zijn gewoon leningen", zei hij toen. "Duitsers vergeten graag dat de euro het resultaat is van een deal tussen Duitsland en Frankrijk, en dat geen enkel ander land er zo van heeft geprofiteerd als precies Duitsland. Zowel op economisch als op politiek vlak. Duitsland heeft dus mee schuld aan de huidige crisis. Duitsland is er ook verantwoordelijk voor."

George Soros, De weg uit de financiële crisis, Business Contact, 176 p., 29,95 euro