De derde versie van de Wet Lejeune heeft de crashtest van de rechtspraak doorstaan. Nu nog die van de politiek, stelt Jan Nolf. Nolf was bijna 25 jaar vrederechter en blogt op www.justwatch.be.

Hoe hard het ook klinkt: Michelle Martin komt een dezer dagen vrij. Slachtoffers en parket kiezen nu toch voor een procedureslag in cassatie, maar die zal kort zijn en de kansen zijn futiel. Dat weten ze zeer goed zelf. Michelle Martin krijgt een kleine kans voor een ander leven. Hoelang?

Annemie Turtelboom en Joëlle Milquet zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van alle burgers in dit land, inbegrepen alle gevangenen, en inbegrepen Michelle Martin. Ook inbegrepen de Arme Klaren die het in hysterische reacties erg moeten ontgelden.

'Vrijlating onder voorwaarden' betekent onder andere een enkelband tegen ontsnappingsgevaar, maar hier is qua veiligheid de omgekeerde vraag aan de orde. Het belegerde klooster is even lek als Villa Vanthilt. Zal het daar in die kritieke periode, en erna, zonder een ploeg struise 'Broedersportier' kunnen ? Vervult de overheid hier haar waakhondfunctie, of is Michelle Martin geen prioriteit? Als hier iets misloopt, moet België de les niet meer spellen aan landen waar de steniging nog geldt.

De politieke lijn heeft tot dusver veel weg van een verrottingsstrategie. Zo is een kort penitentiair verlof de klassieke voorwaarde om een volgende stap te zetten in wat 'gefaseerde detentie' heet. Die kans om te "kennis te maken met een beperkte vrijheid" kreeg Martin niet, want daarvoor blijft tot dusver niet de strafuitvoeringsrechtbank, maar de minister van Justitie bevoegd. Op die vragen was het politieke antwoord altijd een kurkdroog 'njet'. Dat negeert de essentie van een reclasseringsproject en belooft niet veel goeds voor de opvolging.

De negatieve spiraal kan verder aangezwengeld worden door een extreem repressieve aanpak van haar alternatieve strafuitvoering. In feite vliegt Martin opnieuw achter slot en grendel, want haar minste bewegingsvrijheid is een extreem risico. Die beloning door de rechtbank voor haar betoond inzicht en 'goed gedrag' is dus zeer fragiel. Allerlei incidenten, zelfs buiten haar wil om of die van haar nieuwe huisgenoten, kunnen dat snel op de helling stellen.

Het signaal van 'nultolerantie' tegen externe sabotage van dit elementair scharnierelement van ons penitentiair systeem zou in deze kritieke aanvangsfase dus nuttig zijn. Maar wie durft?

Daarenboven stelt zich nu al de fundamentele vraag naar het beleid.

Een drama is altijd irrationeel, en een irrationale aanpak ervan maakt dat alleen maar erger. De slachtofferfamilies beheersten jarenlang de agenda van de wetswijziging in het kielzog van de Witte Mars. Daarenboven voldoet Martin, tot overmaat van politieke ramp, zelfs aan de strengere vrijlatingsvoorwaarden van het regeringsakkoord Di Rupo. Nu pleiten ze voor een terugkeer naar het pre-Dutroux-tijdperk van de ministeriële gunsten en de willekeur daarvan.

Toen het hoorrecht van de slachtoffers in 1998 niet zonder verzet ingesteld werd, werd de meerwaarde daarvan vooral psychologisch geduid: een meer empathische justitie laat mensen ook hun gevoelens uiten. Daardoor zouden ze de vervroegde vrijlating van de dader ook beter kunnen verwerken. En op praktisch vlak kon de organisatie van dat nieuwe strafregime ook de veiligheid en gevoeligheid van het slachtoffer mee incalculeren.

Zelfs het hoger beroep werd uit de procedure gehaald om van de strafuitvoering geen juridisch strijdtoneel te maken, en zo "een sereen klimaat" van behandeling te creëren.

Dat alles lijkt nu een maat voor niets, en eerder de katapult voor een nieuwe schulddiscussie. De roep naar een vetorecht van slachtoffers weerklinkt: een denkpiste die Sarkozy aankaartte in zijn populistisch discours. Op die manier zal de polarisering natuurlijk alleen maar toenemen, zowel tussen slachtoffer en dader, als in het maatschappelijk debat. Op die manier organiseer je datgene waarvoor volgens alle criminologen de ergste criminelen opteren: hun straf gewoon uitzitten en zonder een sikkepit berouw, aanpassing, of voorwaarden vrijkomen.

Een wet test je niet in banale omstandigheden, maar op het scherp van de snede. De derde versie van de Wet Lejeune heeft de crashtest van de rechtspraak doorstaan. Nu nog die van de politiek. Weeral.