We mogen vrouwen die werkelijk onderdrukt worden, niet isoleren. Dat benadrukt Laura Nys, studente geschiedenis aan de UGent. Ze won dit jaar de Emile Zolaprijs van het tijdschrift Samenleving en Politiek met haar essay 'Gesluierde Vrouwen'. Het volledige essay kunt u hier lezen.

Afgelopen zomer werd een wet gestemd die het dragen van een sluier in de openbare ruimte verbiedt. Dat er vrouwen zijn die gedwongen worden tot het dragen van de sluier, betwist ik niet. Wel betwijfel ik of deze vrouwen effectief geholpen worden door het verbod. En is dit nu net niet waarover het debat in de eerste plaats zou moeten gaan?

De keuze voor een sluier komt veelal voort uit persoonlijke geloofsbeleving. Veel mensen betwijfelen of de Koran wel degelijk voorschrijft dat een vrouw zich volledig moet bedekken. Ook in de islamitische wereld heerst hierover geen consensus. In de Belgische politiek werd het debat vooral óver de vrouwen gevoerd, maar nauwelijks mét.

Die enkele stemmen van gesluierde moslima's die het verbod aankaarten, worden maar al te gemakkelijk afgedaan als irrelevant. Dat sommige mensen zichzelf het recht toe-eigenen om in hún plaats te oordelen over de correcte betekenis van de islamitische geschriften, kent in het Nederlands een heel mooi woord: cultuurimperialisme. Je kunt je de vraag stellen of dit dan het geschikte kader is waarbinnen vrouwen zich kunnen emanciperen.

Bovendien werd de wet gestemd vóór de UGent haar eindconclusies over het lopende onderzoek naar boerkadraagsters kon formuleren. Volgens Eva Brems is de wet er dan ook gekomen zonder wetenschappelijke onderbouwde achtergrondinformatie. In het onderzoek komen de ondervraagde vrouwen naar voor als zelfbewuste vrouwen die heel overwogen voor de nikab kozen, ongeacht wat hun omgeving daarvan denkt.

Maar ik twijfel er dus niet aan dat er ook vrouwen zijn die gedwongen worden tot het dragen van een sluier. Volgens Etienne Vermeersch en Dirk Verhofstadt "bestaat er geen enkel middel om die dwang uit te schakelen of te detecteren. Alleen een algemeen verbod kan zo'n aantasting van de menselijke vrijheid uitschakelen." (DM 29/5) Maar het verbod creëert een associatieve tweedeling: onderdrukte boerkadraagsters tegenover vrije ongesluierde vrouwen. Een dichotomie die in de realiteit niet bestaat. Vrouwen die een boerka dragen, worden immers niet per definitie onderdrukt. Evenmin zijn alle ongesluierde vrouwen vrij van alle dwang.

Voor de werkelijk onderdrukte vrouwen betekent het verbod niets meer dan een vorm van symptoombestrijding. De sluier is immers slechts één manier waarop die dwang zich kan uiten: huiselijk geweld zal bijvoorbeeld niet stoppen als de boerka uit het straatbeeld wordt geweerd.

De gevolgen van het verbod blijken onder meer uit het onderzoek van de UGent. Enkele vrouwen die vrijwillig een boerka droegen, hebben de sluier inmiddels afgelegd. Vrouwen als Selema die hun niqab behouden, hebben erg te lijden onder het verbod (DM 29/5). Of vrouwen die gedwongen worden tot het dragen van een sluier zich plots open en bloot op straat zullen mogen begeven omwille van de nieuwe wet, valt te betwijfelen. Simpel gesteld zie ik twee scenario's. In het eerste kunnen ze nu weliswaar zonder sluier op straat komen, maar ik betwijfel of ze plots bevrijd zullen zijn van mogelijke andere vormen van dwang. In het tweede scenario worden deze vrouwen nu tot levenslang huisarrest veroordeeld en geraken ze volledig geïsoleerd van de maatschappij.

Geen van beide scenario's helpt deze vrouwen vooruit: enerzijds isoleren we vrouwen, anderzijds maken we andere vormen van onderdrukking onzichtbaar. Of de samenleving dan niets kan en moet doen om vrouwen die onder dwang leven te helpen? Natuurlijk wel! Een alternatieve weg om die dwang uit te schakelen, is niet om de symptomen te bestrijden, maar wel de onderliggende oorzaken. Uiteraard iets moeilijker te bereiken dan de boerka verbieden, maar wel beantwoordend aan de complexe realiteit en dus ook effectiever.

De huidige discriminatie aanpakken zou al een begin zijn. Gesluierde allochtone vrouwen worden op drie verschillende niveaus benadeeld: omdat ze vrouw zijn, omdat ze allochtoon zijn, en omdat ze een sluier dragen. Misschien zou het helpen om iets te doen aan de zes op de acht interimkantoren die discrimineren op basis van etnische afkomst? Dat is al sinds 2007 geweten. We zijn vijf jaar verder, en als om de anti-discriminatiewet kracht bij te zetten heeft de overheid een boerkaverbod gelanceerd. Mooi.

Ook vrouwen worden in België nog steeds gediscrimineerd. De loonkloof bedroeg in 2009 maar liefst 23 procent. Vrouwen werken ook vaker halftijds dan mannen vanwege het traditionele rollenpatroon met de vader als kostwinner: 43,1 procent van de loontrekkende vrouwen in Vlaanderen werkt deeltijds, tegenover slechts 8,1 procent van de loontrekkende mannen. Op die manier blijven vrouwen financieel afhankelijk van hun echtgenoot, en is het moeilijk om een slechte huiselijke situatie te ontvluchten.

Een mogelijke oplossing is dus het inrichten en verbeteren van betaalbare sociale voorzieningen, en het openstellen van sociale netwerken die toegankelijk zijn voor iederéén. Het boerkaverbod daarentegen ontzegt gesluierde vrouwen de toegang tot openbare voorzieningen zoals het onderwijs of de bibliotheek. Vrouwen die wérkelijk onderdrukt worden, mogen niet geïsoleerd worden maar moeten we integendeel net betrekken bij het sociale leven, in hoeverre ze dat zelf willen. Alleen dan kunnen vrouwen stap voor stap hun maatschappelijke positie versterken zodat ze in volledige vrijheid kunnen kiezen op welke manier ze het liefst hun geloof belijden. Met of zonder boerka.