Waarom dienen vrouwen niet gewoon klacht in bij grensoverschrijdend gedrag? Zo eenvoudig is het niet, leert een persoonlijke ervaring. Chef binnenland An Goovaerts vertelt.

Het bleef maar duren. Stond hij aan onze bureau 'zijn grapjes' te maken. We lachten groen. Want eigenlijk schaamden we ons dood. Zijn grappen getuigden van slechte smaak. Erger nog, beseften we steeds nadrukkelijker. Hij beledigde ons, vertolkte zijn seksuele driften in slecht geplaatste commentaren. Luid genoeg zodat ook andere collega's het konden horen. Zonder enige gêne dus. Wat het verwarrend en intimiderend maakte. Want een baas die zich zo laat opvallen, maakt zich niet populair, zoals hij wel dacht te menen. Hij joeg angst aan. Want wat voor een persoon ben je als je over de billen en heupen van je ondergeschikte luidkeels staat te 'grappen'? Een persoon die je mijdt.

De wandelgangen
Waarom lach je dan toch die eerste keer? Achteraf kan je dat echt niet verklaren. Op dat moment omdat je simpelweg niet anders weet hoe te reageren. Hoe counter je wansmaak op een niet even grove manier en zonder tot zijn niveau te moeten afdalen? Mannen zijn daar doorgaans sneller en beter in. Lik op stuk. Dadelijk. Wat roepen en tieren. Vrouwen hebben vaak wat meer tijd nodig. Bekomen en nadenken. Waardoor de eerste reactie vaak kracht mist. En waardoor hij de volgende keer weer aan je bureau staat. Met weer hetzelfde wansmakelijk gedrag. Honderd procent ervan overtuigd zijnde dat zijn gedrag ontoelaatbaar is, begin je toch te twijfelen. Want die collega naast je moest ook wel lachen met zijn foute opmerking. En in de wandelgangen worden de grapjes van de baas wel bespot, maar niet echt veroordeeld. Wil dat dan zeggen dat de collega's zijn gedrag wel aanvaardbaar vinden? De twijfel slaat toe. Wie zal geloven dat je je geïntimideerd voelt? Het zijn toch maar woorden? Hoe meer de tijd verstrijkt, hoe meer excuses je verzint om te verklaren waarom je hem niet stopt. Het zal wel ooit stoppen, lieg je jezelf voor. Samen met de twijfel, groeit de schaamte en boosheid. Schaamte omdat je als zelfstandige, assertieve vrouw er geen einde aan kan maken. Boosheid omdat je omgeving zijn gedrag niet collectief veroordeelt. Tot je hem erop aanspreekt. Dat zijn gedrag de grens overschrijdt. Met als antwoord dat het maar grapjes zijn. Zonder kwade bedoelingen. Dat vrouwen zich daardoor toch niet laten intimideren? Want dat zou pas flauw zijn. De wegen zijn om andere redenen dan zijn gedrag professioneel uit elkaar gegaan. Een klacht is er nooit ingediend.

38 dossiers werden er vorig jaar in ons land behandeld over seksuele intimidatie. Slechts 38. Het aantal kan enkel maar exponentieel toenemen. Zeker nu. Eindelijk is seksuele intimidatie geen onbesproken thema meer. Het is voorpaginanieuws. De getuigenissen duiken overal massaal op. Aan de toog, aan het koffieapparaat, op twitter, Facebook en blogs.

Oogjes en snaveltjes
Verrassend is hoe woede en schaamte bij vele vrouwen hand in hand gaan. Schaamte om wat hen of een kennis is overkomen. Woede om het onbegrip waarop ze stuiten. Onbegrip uit onverwachte hoek. Van mannen die niet begrijpen dat kleine incidenten grote gevolgen kunnen hebben. Die er liever eens mee lachen dan de problematiek serieus te nemen. Van mensen die niet begrijpen waarom vrouwen niet gewoon een klacht indienen. Zo simpel is het niet, dat werd deze week wel duidelijk.

Te veel vrouwen hebben schrik niet geloofd te worden. Omdat ze met de terechte vrees rondlopen dat anderen het incident zullen dood relativeren. Ach ja, een kneepje in de billen. Kan je daar nu niet tegen? Geen gevoel voor humor soms? Flauw hoor. Grensoverschrijdend gedrag kan vandaag nog meer rekenen op mannelijk jolijt aan de toog dan op een bestraffing van de dader. Vele mannen vinden seksuele intimidatie eerder een poging tot overspel dan een misdrijf. Of ze knijpen een oogje toe omdat het de baas is. Macht erotiseert. Ze zal het zelf wel uitgelokt hebben, klinkt het. De schuldvraag wordt omgedraaid. Waarom heeft ze de eerste keer niet sneller en krachtiger gereageerd als ze die handtastelijkheden zo erg vond? Omdat niet elke vrouw dat kan. Omdat het zo ongelooflijk ingrijpend is. Ook een ongewenste zoen of hand doet je emotioneel wankelen. Een persoon die je vertrouwt doorbreekt die relatie. Bruuskeert je. Je wordt zonder enige verwittiging geraakt op een gevoelige plek. Je lijf. Het vrouwelijk lichaam is een plek die maar één eigenaar kent. De vrouw. Daar kom je niet zonder toestemming aan. Wie dat wel doet, moet kunnen leven met het feit dat hij wordt afgewezen. En dat dan de deur toe is. Waar ligt de lijn die kan bewandeld worden? In het feit of er wederzijdse toestemming is of niet.

Hallo, maatschappij?
Het is al erg genoeg als het een onbekende, een vriend of collega is die de dader is. Als het de baas is wordt het nog moeilijker. Jouw woord tegen dat van de baas. Iemand die misbruik maakt van zijn machtspositie. Als slachtoffer moet je opboksen tegen een hiërarchie. Een bastion dat meestal nog door andere mannen bezet wordt. Die vaak een hechte groep vormen, professionele vrienden. De angst om je job te verliezen is groot. En wat is de garantie dat alles discreet kan afgehandeld worden? Je wil echt niet dat alle collega's of de buitenwereld je verhaal kennen. Als er ook maar één collega de spot begint te drijven of twijfelt aan het sérieux van je verhaal, ben je je geloofwaardigheid kwijt. Een publieke vernedering wil je vermijden. Je wil niet dat je moeder of je dochter weet dat je bepoteld werd. Je wil je man de situatie besparen dat zijn vrienden weten dan een andere man ongewenst het lichaam van zijn vrouw bepoteld heeft. Ook al weet je dat je niets te verwijten valt, er is schaamte. Omdat het je overkomen is. In het geval van seksuele intimidatie is het woord tegen woord. Wat betekent dat je klacht moet indienen zonder enige bewijslast. Met het risico dus niet geloofd te worden. En dus achterblijft met alleen maar schaamte en publieke vernedering. En dus blijft een klacht uit. Emotie wint van rede. Begrijpt een man dat?

Seksuele intimidatie gaat verder dan er zomaar andere morele normen op nahouden. Het is dus niet iets wat alleen justitie moet veroordelen. Het is de maatschappij die daarmee moet beginnen. Zolang dat niet gebeurt zal de stilte en schaamte blijven overheersen.