Kardinaal Danneeels aan het kruis nagelen, is veel te makkelijk, vindt Jan Hertogen. Hertogen is socioloog en een van de slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk die een dossier hadden ingediend bij de Commissie Adriaenssens.

Als je te veel opgewarmde koek door je keel geduwd krijgt dan komen er braakneigingen. Dat is zo'n beetje het geval met het nieuws over kardinaal Danneels, die wist van veertig gevallen van misbruik. Wel, dat wisten we al.

Je kunt de kardinaal voor de zoveelste maal aan het kruis nagelen omdat hij niet naar het gerecht gestapt is, maar je kunt je ook afvragen waarom volwassen mensen die misbruikt zijn, hun omgeving, hun vermeende belangenvertegenwoordigers, priesters, advocaten of hulpverleners die in kennis waren zelf niet naar het gerecht gestapt zijn. Wie heeft wie verhinderd om zelf verantwoordelijkheid te nemen?

En wat is er van de verantwoordelijkheid van de slachtoffers zelf, mijzelf inbegrepen, om decennialang te zwijgen? Hoe moet men ons/hun zwijgen verklaren? Toch ook omdat er in de samenleving toen, in de directe omgeving en het opvoedend kader geen luisterend oor was en de slachtoffers er alleen voorstonden, en het hebben moeten verbijten; het als onderdeel van hun persoon hebben moeten mee dragen. Drie vierde van de slachtoffers heeft er nooit met iemand over gesproken, voor de meeste slachtoffers bestaat er zelfs geen doofpot omdat zij nooit gesproken hebben. Wie heeft er ooit al eens naar het 'zwijgen' van de slachtoffers geluisterd? Velen zijn naar dat zwijgen teruggekeerd.

Zou het kunnen dat wie nu op hoge poten kerkelijke verantwoordelijken ter verantwoording roept - wat gerechtvaardigd is - bepaald niet geneigd is om de eigen verantwoordelijkheid in overweging te nemen? Het feit namelijk dat de hele samenleving: gerecht, politiek, hulpverlening, ouders en vrienden, jarenlang is blijven zwijgen. De bijzondere meerwaarde van de commissie-Adriaenssens bestond er net in om 475 slachtoffers te laten spreken. Operatie Kelk, een circus van meet af aan, heeft dat proces vernietigd. Sindsdien is iedere sereniteit zoek.

Op 24 juni 2010 heeft Peter Adriaenssens een persconferentie gehouden om de gewelddadige actie van het gerecht aan te klagen, "voor wie ik als lokaas heb gediend", maar vooral ook om publiek mee te delen dat "de naam van Danneels in 50 dossiers werd vernoemd" en dat er afspraken waren om hem daarmee te confronteren. Het ging om slachtoffers die na al die jaren van zwijgen wél voor hun zaak wilden opkomen en in confrontatie gaan met Danneels om de waarheid aan het licht te brengen?

Operatie Kelk heeft voor de slachtoffers alleen maar kwaad gedaan. De commissie-Adriaenssens, daarentegen, had nog heel veel goeds kunnen doen. Maar gedane zaken nemen geen keer. Hopelijk brengt onderzoeksrechter Calewaert vlug naar boven wat in de twee jaar gerechtelijke boycot en onderzoek en ondanks de vertrouwensbreuk met de slachtoffers, nog boven water is gekomen. Zoals dit verhaal dat we zelf vernomen hebben van getuigen.

"Ik heb deze voormiddag met mijn moeder gesproken over N.. Ze weet niet meer met wie ze gesproken heeft op het bisdom. De eerste keer werd ze afgescheept met de mededeling dat de ontvangende persoon niets kon doen. Bij het tweede gesprek werd ze eerst in de fout gesteld dat ze zoiets durfde komen verklaren. Ze denkt dat er in het derde gesprek, na lang aandringen van haar kant, werd beloofd dat N. zou worden overgeplaatst naar N. Zij heeft op de inwijding van de H. Hartkerk hulpbisschop Schreurs, nog in zijn feestgewaad, aangesproken en de feiten voorgelegd. Schreurs heeft het hoofd gebogen en is weggelopen. Hij was duidelijk op de hoogte van de feiten en was duidelijk verveeld hierover. Ze vertelde ook dat ze, bij het bekend wordenvan de affaire N. (in 1971/1972 nvdr), werd aangesproken door bepaalde mensen, die vroegen of haar zoon ook bij deze zaak was betrokken."

Een ontluisterend verhaal voor wijlen de Limburgse bisschop. "Schreurs was zeker van meerdere zaken op de hoogte" zo wist me een belangrijke medewerker te vertellen. Met betrekking tot N. was in de dossiers van het bisdom geen spoor van het misbruik te bekennen, enkel de twee overplaatsingen die er het gevolg van waren. "Ik moet je bedanken om voor je eigen zaak uitgekomen te zijn zodat N. tot andere bekentenissen is overgegaan en we maatregelen hebben kunnen treffen", zo heeft bisschop Hoogmartens, opvolger van Schreurs in Limburg me laten verstaan. Het is Hoogmartens die zelf, zo vlug hij in kennis was, deze zaken aan het parket heeft doorgegeven, die het nog altijd in verder onderzoek heeft.

Vermarkting
Er zijn nog honderden slachtoffers die wel weten maar niet spreken, zelfs ouders en familie die in verleden stappen gezet hebben en niet gehoord zijn. Alleen is het vertrouwen zoek in de vermeende vertegenwoordigers van slachtoffers en in het gerecht. De dwanggedachte dat enkel spreken met het gerecht in zaken van misbruik in de kerk aanvaardbaar is, maakt elke kans om de vooralsnog ongekende daders op het spoor te komen en het aantoonbaar schuldig verzuim boven te spitten zeer klein.

Dat is de echte schade die operatie Kelk toegebracht heeft aan de vervolging en opvolging van daders, aan de hulpverlening die in vertrouwen moet kunnen werken en aan de uiteindelijke erkenning en hulp aan de slachtoffers.

Ik vind het ongehoord dat advocatenbureaus als collectieve belangverdediger optreden, ook al hebben ze een schriftelijk mandaat gekregen van de groep Mensenrechten in de Kerk. Het zou wat zijn als advocatenbureaus gevraagd worden door vakbonden om het belang van de werkende bevolking tav de werkgevers, de politiek en in de onderhandelingen te verdedigen. Maar dat is juist wat er in de zaak van het seksueel misbruik gebeurt, de privatisering en vermarkting van de belangenverdediging, in volledige tegenstelling met hoe in Nederland de slachtoffers zich georganiseerd hebben en ondermeer langs www.klokk.nl en mea culpa (www.bertsmeets.nl ) tot echte gedragen stellingnamen komen met een veelheid van tegengestelde meningen, en recent ook tot een gestructureerd overleg met de kerk.

Gerechtelijke actie en operatie Kelk hebben niet alleen het spreken van slachtoffers maar ook de zelforganisatie van die slachtoffers gefnuikt. Mede via de tien contactpunten van de kerk kan het vertrouwen van slachtoffers opnieuw gewekt worden om alsnog hun verhaal te doen en zo ook verdere stappen te zetten naar het gerecht of politie, dat in 156 van de 273 door kerk opgevolgde dossiers is opgetreden.