Bart Steenhaut, coördinator van de muziekredactie van De Morgen, stelt dat elke generatie haar eigen iconen heeft.

The Beatles zijn weer hipper dan ooit. De nieuwe verzamelboxen zijn één week na de release al overal uitverkocht. Muziekjournalist Bart Steenhaut ergert zich aan het feit dat het Britse viertal vrijwel systematisch de beste groep aller tijden wordt genoemd. 'Ze hadden gewoon de tijdgeest mee.'

Er valt dezer dagen niet aan te ontkomen: The Beatles zijn terug. Of tenminste: de muziek die ze veertig jaar geleden hebben opgenomen haalt vandaag eindelijk het opnameniveau dat in 2009 als vanzelfsprekend zou worden beschouwd. Dat die heruitgaven zoveel decennia na datum met een nooit gezien reclame-offensief (en als gevolg daarvan: onbetaalbare media-aandacht) in de markt worden gezet, stemt tot nadenken.

De cd - dat tonen de cijfers jaar na jaar aan - is een uitstervend medium, terwijl het aanbod aan heruitgaven, dure luxe-edities en copieuze verzamelboxen almaar toeneemt. Vrijwel onveranderlijk gaat het over wat men in de muziekwereld 'catalogue' noemt: artiesten die ofwel dood zijn, ofwel over een 'klassieke' discografie beschikken die het gros van hun recenter werk in de schaduw stelt.

De reden ligt voor de hand: in de meeste gevallen betreft het een repertoire dat vooral dertigers, veertigers en vijftigers aanspreekt: de generaties die zijn opgegroeid met het idee dat er betaald dient te worden voor muziek. Dat maakt deze doelgroep voor platenfirma's uiteraard dubbel interessant. Terwijl, zoals onlangs nog bij The Black Box Revelation, allerlei kunstgrepen moeten worden toegepast om de groep aan 'beschadigd' platina te helpen (met alle illegale downloads meegerekend) blijven de oudjes vlot over de toonbank gaan met materiaal dat zichzelf al in veelvoud heeft terugverdiend.

En die verzamelboxen vliegen de deur uit als waren het versgebakken broden. De stereobox van The Beatles is een week na de release al uitverkocht en ligt pas op 25 september terug in de winkel. Wie de nog duurdere monobox wil, moet nog langer wachten. En wanneer straks de nieuwe charts worden vrijgegeven, zal daaruit blijken dat de zestien cd's tellende box van The Beatles - richtprijs om en bij 200 euro - beter verkoopt dan de meeste enkele plaatjes van nieuwe artiesten.

Mocht u er nog aan twijfelen: de artiesten die in 2009 het vaakst over de toonbank zullen gaan, zijn Michael Jackson en The Beatles. Niet meteen acts die de vinger vandaag aan de pols hebben.

Nu, er is niets mis met een beetje nostalgie. Meer nog: die hang naar vroeger, en vooral de vervlogen jeugd, speelt een wezenlijke rol in de manier waarop elke generatie haar popmuziek beleeft. Alleen is daardoor mettertijd een waanidee ontstaan dat het in de jaren zestig en zeventig allemaal beter was. De vanzelfsprekendheid waarmee The Beatles in alle mogelijke communicatie, lang niet alleen in de obligate publiciteit, de beste popgroep aller tijden wordt genoemd is daar het frappantste voorbeeld van. De stelling is er door de jaren met zo'n dwangmatige regelmaat ingeramd dat ze vandaag door niemand nog in vraag wordt gesteld.

Op het gevaar af dat mijn vriendenkring na dit stukje nog verder uitdunt: ik vind The Beatles een overschat groepje. Begrijp me niet verkeerd: Lennon en McCartney hebben op zijn minst twintig wereldnummers geschreven, en ik zou niet graag leven in een wereld waar 'Penny Lane', 'Strawberry Fields Forever' en 'A Day in the Life' nooit geschreven zouden zijn geweest. En natuurlijk: onder invloed van George Martin heeft de groep muziek gemaakt die destijds niet zonder reden vernieuwend werd genoemd. Alleen was 'vernieuwend' toen een iets flexibeler begrip dan nu. Popmuziek was nog een embryonaal medium, en alles moest nog beginnen. Wie vandaag een gitaar vastneemt, voelt op slag het gewicht van de geschiedenis in de vingers. Elk akkoordenschema is al gebruikt, elk nummer is al geschreven.

Kortom, time was on their side. The Beatles maakten vroeger uitstekende muziek in een dunbevolkt muzieklandschap. De huidige generatie maakt uitstekende muziek in een overbevolkte business. Is het ene beter dan het andere? Ik zie geen doorslaggevend argument.

Want was het écht zo gek moeilijk om iets te bedenken dat nog niet eerder was gedaan? Vergelijk het met de prehistorische mens die hutjes bouwde om zich te beschutten tegen regen en wind. Handig, revolutionair. En beter dan schuilen onder een boom. Maar de bouwsels die architecten als Le Corbusier, Gaudí en Gehry wat later hebben neergezet zijn ook niet mis. Toch? Met popmuziek is het niet anders.

The Beatles waren (één van) de eersten, en hebben dus de fundamenten gelegd voor zowat alles wat de voorbije veertig jaar uit onze radio komt gewaaid. Maar daarom beweren dat niets achteraf 'het genie van The Beatles nog geëvenaard heeft' - een populaire denkpiste die in periodes dat de groep in de belangstelling staat door nogal wat popjournalisten wordt verkondigd - is er wat mij betreft toch een beetje over. Was de songschrijverstandem Lennon-McCartney een betere dan Bacharach-David, Goffin-King of Morrissey-Marr? Dat lijkt me discutabel. Waren The Beatles meer baanbrekend dan pakweg Radiohead, Massive Attack, Aphex Twin, Kraftwerk, The Velvet Underground, The Sex Pistols of David Bowie? Persoonlijk waag ik dat te betwijfelen.

In het geval van die laatste, overigens ook een graag gezien figuur op de recyclagemarkt, kun je nog toevoegen dat hij minstens evenveel classics heeft geschreven als The Beatles. Terwijl The Beatles de sixties bepaalden, omspannen de vernieuwingen van Bowie inmiddels een halve eeuw.

Ik denk: mochten The Beatles vandaag debuteren, ze zouden een Take That-achtige allure hebben. Een volwassen geworden tienergroep die ambachtelijke, goed in het oor liggende popmuziek maakt en bij de grootste gemene deler in de smaak valt. Dat is geen schande, en het doet geen afbreuk aan wat de groep in haar tijdvak betekend heeft. Maar het zou grotesk zijn The Beatles - hoe goed ook - de Beste Band aller tijden te blijven noemen.

Vandaag is ze hooguit de groep met de beste marketingmachine.