Waarom Guy Verhofstadt geen bocht kan maken voor José Manuel Barroso

EU-expert Hendrik Vos over de holle retoriek in het programma van de uittredende commissievoorzitter. Vos is professor verbonden aan het Centrum voor EU-studies, vakgroep politieke wetenschappen (UGent). José Manuel Barroso wacht een cruciale dag. Na zijn bezoek, gisteren, aan de christendemocratische fractie van de Europese Volkspartij, presenteert de uittredend voorzitter van de Europese Commissie vandaag zijn plan voor de komende legislatuur aan de fracties van liberalen en socialisten. Hendrik Vos heeft indicaties dat tenminste de liberale fractie (met Verhofstadt), die zo vernietigend was voor Barroso, een bocht aan het voorbereiden is. Vos: "Het zou niet alleen een bocht zijn met erg weinig gratie, het zou vooral ook vernederend zijn."

Het mandaat van José Manuel Barroso als voorzitter van de Europese Commissie loopt volgende maand af. Van de staats- en regeringsleiders mag hij er nog een termijn van vijf jaar bijdoen maar daar heeft hij de steun voor nodig van een meerderheid in het Europees Parlement. De stemmen van zijn eigen politieke familie heeft Barroso al. Die centrum-rechtse fractie kwam sterk uit de verkiezingen, maar haalt geen absolute meerderheid. Een kandidaat-commissievoorzitter kan in de geheime stemming pas zeker zijn van een overwinning als liberale en socialistische fracties expliciet oproepen om voor hem te kiezen. Groenen en extreem links stemmen gegarandeerd tegen zijn herbenoeming.

In de verkiezingscampagne schoten liberalen en socialisten nog met scherp op Barroso"s beleid. Ze verweten hem dat hij de crisis niet krachtig aanpakte, een marionet was van de grote lidstaten en teveel de kaart van de vrije markt trok. In juli weigerden ze hem het vertrouwen te geven. In de plaats daarvan overhandigden ze hem een eisenbundel. Als Barroso een nieuw mandaat ambieerde, zou hij rekening moeten houden met elf socialistische en vijf liberale eisen.

Weinig geestdrift
Daarmee kreeg Barroso vakantiewerk: hij moest expliciet zeggen wat hij de volgende vijf jaar met de Commissie wil uitspoken. Dat programma is er nu. "Ik heb het helemaal zelf geschreven", meldde hij vorige week trots. Plaatsvervangende schaamte is een emotie die mij niet vaak overvalt, maar nu was het toch zover. Het is een tekst vol holle retoriek en gerecycleerde speeches die ooit voor eigen parochie werden uitgesproken. Er worden geen doortastende keuzes gemaakt en het programma wordt nooit concreet, misschien met uitzondering van enkele zinnetjes over het maritieme beleid van de toekomst.

Aan frisse ideeën ontbreekt het totaal en geen enkele passage roept iets op wat op geestdrift zou kunnen lijken. Het is niet te verwonderen dat de eurosceptische fractie, rond de Britse Conservatieven en Lijst Dedecker, dit programma wel zien zitten. Misschien zit er wat veel geblaat in Barroso"s tekst, vinden ze, maar gelukkig is er geen wol te bespeuren. Barroso zal op hun stem kunnen rekenen.

Vandaag geeft Barroso toelichting bij zijn plannen aan liberalen en socialisten. De socialistische eisen worden in de tekst nergens concreet uitgewerkt. De liberale verlangens worden ronduit genegeerd.

Verhofstadt, als fractieleider van de Europese liberalen, vroeg een aparte commissaris voor de strijd tegen discriminatie. Geen woord daarover. De liberalen vroegen ook om na te denken over een soort Europese belasting en een gemeenschappelijke defensie. Barroso doet zelfs niet alsof hij dit belangrijk vindt. Voorts wil Verhofstadt een strak toezicht op de financiële sector en een krachtig herstelplan. Wat het toezicht op de banken betreft, verwijst Barroso naar de uitvoering van een rapport waar Verhofstadt de voorbije maanden vernietigende commentaar op leverde. En een krachtig herstelplan moeten we ook niet verwachten: "De situatie heeft zich sneller hersteld dan velen hadden verwacht", zegt Barroso. Waarmee hij vooral lijkt te suggereren dat hij het in het verleden toch allemaal wel pienter heeft aangepakt.

Bochtenwerk is een kunst
Geen van de vijf liberale eisen wordt ingewilligd. Ze worden doodgezwegen en daarmee feitelijk in het belachelijke getrokken. De socialistische eisen overleven slechts in hoogst waterachtige vorm. Als beide fracties zichzelf en hun eisenbundel serieus nemen, dan kunnen ze straks alleen maar oproepen om tegen Barroso te stemmen. Ik zou in elk geval niet graag in de schoenen staan van de socialist of de liberaal die straks aan pers en achterban moet uitleggen dat hij in juli weliswaar nog straffe voorwaarden formuleerde, maar vandaag besloten heeft om onderdanig te buigen en te slikken.

Nochtans werd de voorbije weken gefluisterd dat liberalen en socialisten een bocht hadden voorbereid. Er zouden stiekem afspraken zijn gemaakt met Barroso over belangrijke portefeuilles in de nieuwe Commissie. Bochtenwerk is een kunst, in de koers net als in de politiek. Er is niets tegen een elegant genomen bocht. Mensen mogen ten slotte wel eens van gedacht veranderen en cruciale postjes in de Commissie zijn natuurlijk ook belangrijk voor een fractie.

Maar met zijn zwakke programma heeft Barroso flink in eigen voet geschoten. Als Verhofstadt straks, samen met de Britse Conservatieven, oproept om Barroso te steunen, kan niemand dat begrijpen. Het zou niet alleen een bocht zijn met erg weinig gratie, het zou vooral ook vernederend zijn. Want hoe geloofwaardig is een fractieleider nog die principes, overtuiging en eisen opzij zet, nog voor de legislatuur goed en wel moet beginnen?