Journalist met rust Tessa Vermeiren stelt dat de Baas over Eigen Hoofd-slogan gekaapt is door een fanatieke minderheid. Zij is coauteur (met Yamila Idrissi) van Kif-Kif, aan de ander kent men zichzelf. Met het nieuwe schooljaar begon een nieuw hoofddoekendebat, dat met het nieuws over de inbraak in het atheneum van Hoboken een grimmig kantje kreeg. Tessa Vermeiren herdefinieert de hoofddoekenkwestie als onderwijsdebat, en heeft voor de verkozen Belgen van andere afkomst een zeer dringende vraag: "Wat vinden zij ervan dat in beide Antwerpse scholen samen zo'n tweehonderd leerlingen onwettig afwezig zijn sinds 1 september?"

Toen het hoofddoekenverbod op eenzijdige wijze werd afgekondigd aan de Antwerpse stedelijke loketten, heb ik het Boeh!-platform gesteund. Omdat dit Baas over Eigen Hoofd (een diverse groep feministen, gesteund door onder meer Vrouwen Overleg Komitee, Minderhedenforum, Federatie van Marokkaanse Verenigingen en AEL, nvdr) voor mij inderdaad betekende en betekent dat men vrij was en moest kunnen zijn om een hoofddoek te dragen maar ook en niet minder om er geen te dragen.

De discussie die nu over de hoofden van de Marokkaanse Boeh!-vrouwen heen gevoerd wordt, en waarin zij bijna een alibirol toebedeeld krijgen door hun gemeenschap, gaat op dit moment echter veel verder. Een ludieke actie aan de schoolpoort op 1 september, daar kon ik in komen. Al zou ik er geen moment over gedacht hebben om met een lampenkap of een vergiet op het hoofd hun rangen te vervoegen. Vergieten, bunny-oren (oh ironie!) en lampenkappen zijn immers van een heel andere orde dan hoofddoeken.

Hoofddoeken zijn, net als keppeltjes of tulbanden, religieuze symbolen. Hoe je het ook draait of keert. Religie en het belijden daarvan maakt deel uit van iemands identiteit, jazeker. Net zo goed als het verzaken aan god of gebod tot iemands identiteit behoort. Dat heet godsdienstvrijheid en behoort tot de fundamentele rechten van de mens. Maar godsdienst is een privézaak. En elk onderwijsnet heeft het recht om zijn regels vast te leggen, zo is dat wettelijk bepaald.

Als puntje bij paaltje komt, heeft ook de moslimgemeenschap het recht eigen scholen in te richten, waar de wetgever dan weer het recht heeft om de grenzen te bepalen, waarbinnen dat onderwijs gegeven moet worden. Maar dat is een langdurige en kostelijke procedure. De Vlaamse Gemeenschap heeft ook het recht op controle van die scholen. Dan kan het gebeuren dat, zoals in Nederland onlangs een moslimschool in Amsterdam haar subsidies ingetrokken zag, omdat ze handelt en onderwijst in strijd met de rechten van de mens, en met de wetten van het land.

Hypocrisie alom
Dat de directrices van de athenea van Hoboken en Antwerpen nu de volle laag krijgen, en de zware last van het verzet in hun eentje moeten torsen, is het gevolg van de alom heersende hypocrisie in álle netten van het onderwijs. Zo kan het in het vrij onderwijs gebeuren dat men een lerarenopleiding volgt mét hoofddoek maar niet aan een stageplaats of een aanstelling raakt zonder dat men die hoofddoek afzet. Karine Heremans stuurde vorige zaterdag nog een terecht verwijt naar de Antwerpse schepen van Onderwijs, die in deze zaak zwijgt als vermoord. Logisch, meisjes zijn economisch minder belangrijk dan een Lange Wapperbrug...

Door het niet bepalen van een standpunt in alle netten heeft men de toestand laten verrotten. Deze discussie is onderdeel van een veel breder probleem, vooral in onze steden. Het kan toch niet zijn dat een meisje (of een jongen) haar of zijn schoolkeuze ¿ en dus haar of zijn toekomst ¿ laat bepalen door het feit dat hoofddoeken mogen gedragen worden op een bepaalde school. Door het feit dat hij of zij moslim is, en blijft negeren dat dit land in hoofdzaak lauw of helemaal niet godsdienstig is en daar ook naar leeft en zijn gemeenschap naar inricht, met respect voor andere gezindten, maar zonder valse eerbied.

Bij de tweede, derde generatie moslims in Vlaanderen, zijn er inderdaad steeds meer mannen en vooral jonge vrouwen, die zich in de eerste plaats definiëren als "moslim" of "moslima". Die te allen prijze willen vasthouden aan uiterlijke symbolen. Het verbaast me niet, al verdriet het mij, dat die jonge vrouwen die universitaire studies deden, een academische loopbaan hebben of zelfs voor een grote werkgeversorganisatie werken, dat zien als het meest wezenlijke onderdeel van hun toch wel complexe identiteit.

Wij zelf hebben ook sterk de neiging zo naar hen te kijken. Toen bijvoorbeeld Maryam H"madoun van Boeh! vorige week in Volt mee discussieerde over het hoofddoekenverbod, werd ze ook alleen bestempeld als lid van die groep. Dat ze assistent is aan de UA, Economische Wetenschappen, werd niet gezegd.

Voor het eerst zijn bij de laatse verkiezingen heel wat Belgen van een andere afkomst verkozen, die niet de klassieke token-allochtonen zijn. De traditionele vertegenwoordigers van de migrantengemeenschappen hebben het vaak niet zo begrepen op deze intellectuelen en de Vlaamse kant heeft de neiging ze op een verhoogje te zetten. Het zijn inderdaad Belgische en Vlaamse burgers, die actief willen zijn in het uitbouwen van een nieuw, divers Vlaanderen.

Op dit moment is van hun kant in de publieke ruimte vooral een oorverdovende stilte waar te nemen. Behalve Meryem Almaci van Groen!, die zich in juni al in het hoofddoekendebat mengde, hebben we niets van hen vernomen terzake.

Ik zou hen graag de vraag willen stellen, wat zij ervan vinden dat in beide Antwerpse scholen samen zo'n tweehonderd leerlingen onwettig afwezig zijn sinds 1 september? Imam Nordine Taouil heeft zijn eerste dreigementen over het thuishouden van leerlingen dan wel ingetrokken in de Zevende Dag in het heetst van de strijd. Maar dat is slechts schijn. Effectief zie je aan de scholen de moeders en "zusters" van kop tot teen gehuld in het zwart, met niqab en handschoenen, hun best doen om meisjes toch weg te houden van school. Hun mannen bedreigen leerkrachten en directie met niet mis te verstane gebaren.

Is het niet hoog tijd dat deze groep gestudeerde mensen van allochtone afkomst luidop zegt dat niets belangrijker is voor de toekomst van een kind dan de school? Dat godsdienst een onvoldoende basis is om een geslaagde toekomst op te bouwen?
Ik hoop dat ze dat in hun gemeenschap wel op een discrete wijze doen, dat ze proberen olie op de golven te gooien. Maar ik verwacht van hen eigenlijk ook een publiek statement en druk op de onderwijsnetten om een positie te bepalen. Zij kennen het terrein het best.

Laat dat standpunt dan dusdanig zijn dat iedereen weer naar de school kan die het beste bij zijn talent past en die hem de beste toekomstkansen biedt. En laat jonge mensen in alle rust studeren en vooruitkomen in het leven. Deze hele uit de hand gelopen hoofddoekenrel is meer dan een pas op de plaats, dit is een gigantische stap terug.

Boeh! vraagt op dit moment financiële steun aan sympathisanten buiten de moslimgemeenschap om een juridische procedure te starten en het recht op het dragen van een hoofddoek op school af te dwingen. Ik vrees dat die meiden in hun passie en hun vurigheid, want ja, de meesten van hen zijn feministen mét een hoofddoek, niet beseffen dat hun actie gekaapt is door een fractie van hun gemeenschap die veel minder open is en een veel minder brede kijk op de wereld heeft dan zij.

Ook zij zouden op dit moment al die jongelui die thuis zitten, terug naar school moeten sturen en tegen de vaders, de moeders en de imams durven zeggen dat deze gepolariseerde toestand niemand een stap vooruit helpt. Dat het meer deuren sluit dan er met veel geduld, idealisme en inzet ooit geopend zijn.