Primeur: komkommers in de Wetstraat

Filip Rogiers is redacteur politiek en samenleving van deze krant.


De begrotingsoefening kondigt zich gigantesk aan. De federale put van twintig miljard euro verlicht geenszins de toch al complexe communautaire puzzel. En toch lijkt de Wetstraat te herademen. De chaos is een beetje opgeklaard, de zeden zijn iets milder geworden en het politieke bedrijf lijkt voor het eerst sinds lang opnieuw in vertrouwder vaarwater te komen. Zelfs de komkommers zijn terug in de Wetstraat, na twee zomerse rampoogsten.

Hoofdpunten de jongste dagen van het politieke nieuws, in enge zin, waren de vakantieplannen van diverse excellenties en de beginnende kanker op de stembanden van Herman De Croo (Open Vld). Met dat laatste lachen we zeker niet en we wensen de heer De Croo bovenal een spoedig herstel. Nieuws over het asielakkoord van Van Rompuy I en over de plannen van minister van Justitie Stefaan De Clerck (CD&V) was er natuurlijk ook, maar dat hoort thuis in de categorie van het 'reguliere regeringswerk'. Overbevolkte en niet altijd even goed beveiligde gevangenissen hebben op zich geen uitstaans met stabiliteit of labiliteit van de politieke structuren. En dat laatste was meer dan twee jaar lang wel de maat der dingen in de Wetstraat.

In de rampjaren 2007 en 2008 brak Albert II een heup en ontsnapte Yves Leterme ei zo na aan de dood. Toch waren die gezondheidsbulletins minor news in de harde politieke nieuwsstroom die, zomer of winter, twee jaar onafgebroken bleef vloeien.

Bloedheet waren de politieke julidagen vorig jaar. Op 14 juli verstreek de deadline die Yves Leterme (CD&V) zichzelf had opgelegd om een tweede pakket van de staatshervorming klaar te hebben. Zijn ontslag was aangekondigd. De koning weigerde, CD&V wilde de communautaire dialoog in een nieuwe formule nog "een laatste kans" geven, N-VA diende gelijmd en gepamperd te worden en de hele zomer lang togen drie koninklijke bemiddelaars aan het werk. Dat laatste was façade, het echte nieuws in die zomer was de evacuatie van de staatshervorming naar de gemeenschapsdialoog van Kris Peeters (CD&V) en daardoor de facto de depannage van Leterme I.

Maar rustig was het vorige zomer niet één dag in de Wetstraat. Het einde van het ene politieke seizoen ging naadloos over in de volgende rentrée en de lijdensweg duurde verder tot eind december, toen Leterme I definitief viel.

Het jaar voordien was het al niet veel rustiger geweest. Na de federale verkiezingen van 10 juni 2007 begon een tot kerstmis durende processie van Echternach. Tijdens de zomermaanden zochten achtereenvolgens Jean-Luc Dehaene, Yves Leterme, een kransje ministers van staat en Herman Van Rompuy -op 29 augustus aangesteld als 'verkenner'- een uitweg uit het imbroglio. Vervolgens zetten opnieuw Leterme, opnieuw Van Rompuy en Armand De Decker en tenslotte Guy Verhofstadt dat parcours van trial and error verder. Of preciezer: een parcours van heel veel error en bitter weinig trial.

Tekenen van stabiliteit
Hoe anders en rustig oogt de politieke zomer van 2009. Het had nochtans ook heel anders kunnen lopen. Voor 7 juni zat de schrik er diep in, toch bij de staatsdragende partijen, dat de kiezer met zijn stem de systeemcrisis alleen maar zou verdiepen. Een paar procenten meer of minder in deze of gene richting hadden in de Wetstraat makkelijk kunnen leiden tot onbestuurbaarheid in het kwadraat. Het einde zou zoek geweest zijn indien, na twee jaar federale lijdensweg, ook de regionale politieke niveaus waren verzand in maandenlange regeringsonderhandelingen zonder uitzicht op iet of wat coherente coalities. Ook was het bang uitkijken naar de mogelijks destabiliserende impact van de gewestverkiezingen op de federale regering.

Maar zie, nog geen twee maanden na die verkiezingen vertoont de Wetstraat opvallende tekenen van stabiliteit. Sneller dan verwacht werden in alle gewesten en gemeenschappen regeringen op de been gebracht. Zowel in Vlaanderen als Wallonië beginnen de regeringen aan de rit met duidelijke coalities en ook vrij coherente regeerakkoorden. Aan Vlaamse kant behoort de klassieke tripartite 'van moetens' tot het verleden en de Olijfboomcoalitie in Wallonië en de Jamaicacoalitie in Brussel zijn beide onuitgegeven formules en daarom best boeiende experimenten.

Op z'n minst geven de herschikte regionale regeringen de democratie potentieel opnieuw wat zuurstof: ze herintroduceren het louterende principe van de alternance. Er waren na 7 juni meerder combinaties mogelijk en er zullen over vijf jaar ook valabele, democratische alternatieven zijn voor de huidige regeringen.

Bref, er kan weer op een iets normalere manier aan politiek worden gedaan. Ook federaal. Uit het bereikte akkoord over mensen zonder papieren spreekt de potentie om een einde te maken aan polariserende mechanismen die in de Wetstraat eerder regel dan uitzondering waren geworden. De reshuffle van de regering Van Rompuy is ook vrij vlotjes verlopen. Ook hier kan een optimist schuchtere tekenen van de terugkeer naar een compromiscultuur ontwaren.

Michel Daerden, Laurette Onkelinx en Herman Van Rompuy zijn oude bekenden, het duo Joëlle Milquet (cdH) en Steven Vanackere (CD&V) is, door de Brusselse connectie, van een heel andere orde dan het duo dat Milquet nooit echt is gaan vormen met Yves Leterme, laat staan met Bart De Wever. En met Guy Vanhengel (Open Vld) is er nog een ket aan boord gehesen en dus een bijna genetisch bepaalde communautaire bruggenbouwer. Het kan allemaal zijn nut bewijzen als straks de communautaire agenda weer wordt opengeslagen.

Ondanks het onheil
Het zijn even zovele tekenen van dooi in de Wetstraat. Al wil hiermee geenszins gezegd zijn dat de problemen van de baan zijn. Integendeel, die zijn er an sich, zoals Herman Van Rompuy verderop in de krant zegt, niet minder op geworden. In de politieke crisisjaren 2007 en 2008 zat België nog niet in een recessie. Vandaag groeit het legertje werklozen dag na dag aan, het gat in de begroting wordt met de dag dieper en de schuldenberg hoger. En boven Opel Antwerpen hangt het zwaard van Damocles. Maar al dat onheil ten spijt, of misschien juist dank zij de urgentie die deze crisis schept, verloopt de werking van de Wetstraat stukken normaler dan we sinds 10 juni 2007 gewend waren. Door die diepe sociaal-economische crisis kan het in de Wetstraat ook juist weer meer over inhoud dan over procedures, structuren en machtsverhoudingen gaan.

Maar de onrust kan snel weerkeren. MR en Open Vld blijven ernstig verwonde partners die snel weer kunnen gaan klauwen. Bovenal kan vooral de terugkeer van het communautaire vanaf september de broosheid van de huidige stabiliteit bewijzen. Bart De Wever mag dan al de bewuste passus in het Vlaamse regeerakkoord hebben onderschreven die stelt dat Vlaanderen de eigen bevoegdheden maximaal zal uitoefenen "binnen het grondwettelijk en wettelijk kader", ook in juli 2007 begon de N-VA vrij constructief aan de eerste pogingen om tot een staatshervorming te komen. Na een half jaar sloeg De Wever de deur evenwel dicht, even hard als Milquet aan de andere kant. Nog een jaar later verliet Geert Bourgeois de Vlaamse regering, en brak het kartel, omdat de dialoog van Kris Peeters niet goed genoeg was. Met welk antwoord zal de N-VA vrede nemen als Peeters straks het overlegcomité interpelleert om, dixit het regeerakkoord, "de bereidwilligheid van de Franstaligen" te toetsen en afspraken te maken "over de methodologie, de doelstellingen en de materies voor een verdere staatshervorming"?

En toch klinkt Herman Van Rompuy, die doorgaans toch bekendstaat om zijn sombere politieke prognoses, vrij positief. Hier en nu ontbreekt aan het zonnige zwerk nog elke glimp van een schaduw van het vechtfederalisme dat de premier absoluut wil vermijden.