Tussenstand: Van Rompuy, machtelozer dan ooit tevoren

Fabian Lefevere is politiek redacteur van deze krant.

Het is niet enkel omdat Yves Leterme in ware Tindemansstijl zijn intrek op Buitenlandse Zaken heeft genomen dat de eighties in de Wetstraat helemaal terugzijn. Ook nu weer staat het budget door aanhoudend communautair gezemel op ontploffen. Niet met een tekort van 11,7 procent, zoals toen, maar groot genoeg om van dieprood te spreken. Na de reshuffle troost de regering zich met de gedachte dat ze een nieuwe stabiliteit en elan heeft, maar het tegendeel is waar.

Het was een déjà vu, donderdagnacht, toen Elio Di Rupo de Lambermont uit kwam gewandeld. Met Herman Van Rompuy en de andere chefs van de meerderheidspartijen had hij net een akkoord bereikt over de reshuffle en voor een groot stuk ook over het asielbeleid, en Elio Di Rupo nam alweer het grote s-woord in de mond. Het draait allemaal om stabiliteit. Nu grijpt Di Rupo wel vaker terug naar dat cliché, maar het lijkt erop dat de Wetstraat het deze keer meer gelooft dan op enig ander moment tijdens de voorbije twee jaar. Of het zichzelf nog wat harder aanpraat, dat kan ook.

Misschien dat het te maken heeft met de terugkeer van Guy Verhofstadt, en dat zijn voluntarisme de rest van de Wetstraat steekt. Let wel: misschién. Want het mag dan vreemd aandoen om oude christendemocraten te horen verklaren hoe blij ze zijn met de terugkeer van de numero uno bij Open Vld, tegelijkertijd zijn er veel meer redenen om aan te nemen dat de langverwachte stabiliteit een verre wensdroom blijft. En zou de herfst wel eens de woeligste periode kunnen worden uit de toch al turbulente geschiedenis van deze regering, met een genadeloze begrotingsoperatie en een veel te symbolisch geworden staatshervorming. Op dat moment zal het succes(je) in het asieldossier - waar de voorgestelde oplossing niet veel meer is dan een terugkeer naar het verleden - heel erg snel vergeten zijn.

Ingegraven
Want net nu graven de politieke partijen zich dieper in dan ooit tevoren, zoveel blijkt uit de reshuffle. Zeker in Wallonië, waar zwaargewichten als Marcourt, Demotte of Antoine gewoon in de Waalse regering blijven zitten. Het zijn integendeel Philippe Courard - niet goed genoeg - en Michel Daerden - niet nuchter genoeg - die naar het federale niveau worden afgevaardigd. Als daar een ding uit blijkt, is het een compleet gebrek aan respect voor de federale regering.

Op dit ogenblik lijkt het regionale niveau de plaats om talent onder te brengen, en zijn een aantal federale ministers niet goed genoeg voor eerste klasse. Liever gooit Di Rupo Daerden in de vergeetput waar Herman Van Rompuy over waakt. Di Rupo is overigens niet aan zijn proefstuk toe, en demonstreerde al eerder dat het partijbelang ver boven het federale belang uitsteekt. Toen hij in 2003 de liberalen van Louis Michel uit de deelregeringen bonjourde, hoopte hij via die assymetrie vooral zijn eigen positie te versterken. Zelfs als dat ten koste ging van de federale regering.

Theatrale clash
De man met de strik is al langer dan vandaag een objectieve bondgenoot van Bart De Wever, de N-VA-voorzitter die zo graag buiten de lijntjes wil kleuren. Zo bereiden ze samen de ongetwijfeld theatrale clash van begin volgend jaar voor, als de Vlaamse, Waalse en Brusselse regeringen op het Overlegcomité met de koppen tegen elkaar lopen. Daar willen de Vlamingen immers de staatshervorming aankaarten, om zo de dialoog van gemeenschap tot gemeenschap weer op gang te schieten. Omdat de Franstaligen daar niet van willen horen, kun je nu al met een gerust gemoed voorspellen dat alles daar weer van voren af aan begint, en misschien nog wat troostelozer dan de voorbije maanden. Een extra pittig ingrediënt in het recept is namelijk dat hardliner Geert Bourgeois de bevoegheid heeft over de Brusselse Rand én de drie burgemeesters mag benoemen. Of niet benoemen, in het geval van Bourgeois. Nooit.

Temidden van dat voorspelbare geweld tussen twee sterke regionale regeringen staat Herman Van Rompuy, machtelozer dan ooit tevoren. Een vaandeldrager als Karel De Gucht, die ondanks alle kritiek aan zijn adres meer gewicht in de schaal werpt dan Guy Vanhengel, is weg en in de plaats krijgt Van Rompuy Yves Leterme. Herman moet verschrikkelijke fouten gemaakt hebben in een vorig leven om dit te verdienen, sneerde Bruno Tobback donderdag in de Kamer. En hij had niet eens ongelijk.

Allereerst wanneer het over zijn eigen partij gaat. Kris Peeters bleek de voorbije weken niet echt coöperatief: hij smeedde een regeerakkoord waarin de dialoog van de gemeenschappen nog altijd centraal staat en bracht de assymetrie tot het uiterste door toen hij Open Vld uit zijn kabinet wipte. Maar bovenal is Van Rompuy de speelbal geworden van zijn eigen coalitiepartners. Hij had zeer zeker niet de force om de entree van Michel Daerden in zijn federale regering af te blokken. Een ongeschreven wet verbiedt partijen zich in andermans interne keuken te mengen, maar Jean-Michel Javaux (Ecolo) had in Wallonië wel de macht om Daerden te weren uit de gewestregering.

Schaduwpremier
Nu heeft Van Rompuy wel de steun van Guy Verhofstadt, die zich steeds nadrukkelijker opwerpt als een schaduwpremier. Getuige zijn bemiddelingspogingen in het asieldossier. Van Rompuy is daar niet noodzakelijk blij mee, maar bedekt het met de mantel der liefde. Hij heeft ook niet veel andere mogelijkheden. Hij weet dat hij Verhofstadt en zijn liberalen nodig heeft, wil hij tenminste de kaap van de begroting en de staatshervorming met enige elegantie ronden. Vandaar ook dat hij zijn uiterste best deed om in te gaan op de wensen van de waarnemend voorzitter en zijn eigen voogdij over het departement begroting afstond aan de nieuwe vice-premier Guy Vanhengel.

Maar tegelijkertijd is zo een nieuw zwak punt aangebracht in het al fragiele kabinet. De bevoegdheid over de begroting wordt nu immers uitgeoefend door Guy Vanhengel, met regeringscommissaris Guido De Padt eraan toegevoegd, terwijl Melchior Wathelet (cdH) staatssecretaris voor begroting blijft en ook de premier op de achtergrond een rol van belang zal willen spelen. Zo'n constructie is om moeilijkheden vragen, ook al werd gisteren gesteld dat er een duidelijk samenwerkingsprotocol is getekend. In het verleden gaf de combinatie van een staatssecretaris en een minister uit verschillende partijen altijd problemen.

Machtsstrijd binnen MR
En wat met Didier Reynders? De druk op zijn persoon zal de komende maanden fors toenemen, al is het maar omdat cdH-voorzitster Joëlle Milquet het goede voorbeeld wil geven en het voorzitterschap van haar partij wil opgeven. Maar het echte gevaar komt uit Reynders' eigenste MR. Nadat hij deze week in een open brief aan de lokale mandatarissen een mea culpa sloeg voor de mislukte kiescampagne, is de hoop van de clan-Michel op een machtsdeling weer opgeveerd. Bovendien was de kritiek op Reynders tijdens een vergadering met diezelfde lokale mandatarissen relatief uitgesproken, en kondigt zich een bloederige strijd om de macht aan nu alle regeringen van dit land geïnstalleerd zijn. Een verscheurende broederstrijd bij de Franstalige liberalen zou voor de regering Van Rompuy de genadeslag kunnen betekenen.

In zo'n klimaat vat Van Rompuy een van de lastigste klussen uit zijn politieke loopbaan aan. Te beginnen in het najaar, als de begroting op de agenda staat en een verwacht gat van achttien tot twintig miljard moet weggewerkt worden.