Spek en eieren met afluisterapparatuur

Lia Van Bekhoven, tv- en radio-correspondent voor onder meer de VRT, gebaseerd in Londen, verwacht niet dat het schandaal bij 'News of the World' voor een ommekeer zal zorgen bij de Britse tabloids.

Niet de aard van de overtredingen die bladen als 'News of the World' begaan om hun primeurhonger te stillen verbaast Lia Van Bekhoven, wel de omvang van de gebezigde afluister- en schaduwpraktijken die vorige week aan het licht kwamen.

De 'News of the World', rellerig en schandaalbelust, is het meest gelezen Britse zondagsblad. Met een oplage van drie miljoen windt de krant zich namens de lezer iedere week opnieuw op over slappe politici, loslopende pedofielen en verdwenen huisdieren, maar waar het in excelleert is in onthullingen over de (seks)levens van BB's (Bekende Britten). Het is een vast onderdeel van de Britse kwantiteitsbladencultuur.

'News of the World' hoort bij een Engelse zondag als eieren bij spek en Buckingham bij Palace. Ondanks dalende oplagen is het een commerciële ster in de stal van Rupert Murdochs News International. Maar het succes is de krant niet komen aanwaaien. Het is een dagelijks gevecht om koploper te blijven. De moordende concurrentie in de Britse krantenwereld, die vele malen scherper is dan in de Vlaamse of Nederlandse, betekent dat nagenoeg alle middelen geoorloofd zijn. Het betekent ook dat iedereen met een naam en een boeiend privéleven een legitiem doelwit is.

Foute primeurs
Dat in de strijd om primeurs fouten gemaakt worden is een gegeven. De smaadzaken tegen 'News of the World' (en haar zusterkrant 'The Sun') spreken voor zich. Zo ontving topvoetballer Wayne Rooney drie jaar geleden £ 100.000 (ongeveer 120.000 euro) omdat het blad hem er onjuist van beschuldigd had zijn toenmalige verloofde te slaan. Dat de Britse boulevardpers criminele activiteiten onderneemt om aan zijn 'exclusieve verhalen' te komen, is ook niet nieuw. De journalist Clive Goodman ('News of the World') zat in 2007 vier maanden gevangenisstraf uit voor het illegaal verkrijgen van informatie. Wat wel choquerend is, als je de beschuldigingen van 'The Guardian' moet geloven, is de omvang van die overtredingen.

'News of the World' zou de mobiele telefoons van 3.000 Britten hebben afgeluisterd. Tientallen redacteurs zouden specifieke opdrachten gegeven hebben aan privédetectives om voicemails en sms'jes te onderscheppen van celebs. Even opmerkelijk (voor de buitenstaander) is de vanzelfsprekendheid waarmee gehackt werd in gsm-bestanden en bank- en telefoonrekeningen. Het gebeurde routineus. Het was de norm. En 'News of the World' was misschien wel de grootste boosdoener onder de Britse kwantiteitsbladen, maar het was niet de enige.

Onderzoek
Onderzoeken van het Openbaar Ministerie en van de vaste kamercommissie van cultuur en mediazaken moeten de komende weken uitmaken hoe wijdverspreid de afluisterpraktijken waren. Tientallen Britten hebben inmiddels hun advocaten geraadpleegd. Onder de gedupeerden doen de namen de ronde van kookster Nigella Lawson, voetbalmanager Sir Alex Ferguson, Londens burgemeester Boris Johnson en actrice Gwyneth Paltrow. Een aantal overweegt News International voor de rechter te dagen wegens inbreuk op de privacy. Dat was precies wat Gordon Taylor, hoofd van de bond van beroepsvoetballers, vorig jaar deed. Hij klaagde de 'News of the World' aan voor het onderscheppen van zijn telefonische boodschappen. News International betaalde hem £ 700.000 (840.000 euro) om de zaak buiten de rechtbank en de publiciteit te houden.

Ondanks de serieuze aantijgingen in 'The Guardian' over endemische corruptie in de schandaalpers, maakt de Londense politie, Scotland Yard, geen haast met een onderzoek. Ook sommige kranten doen hun best om het afluisterschandaal te negeren. Vooraanstaande politici en commentatoren willen er evenmin van weten. Ze klagen over een linksgeoriënteerde obsessie. 'The Guardian' en de BBC worden verweten het schandaal te overschatten. Ze zouden zich laten leiden door Murdochs conservatisme en eurosceptische overtuigingen. Zeker is dat de invloed van de mediamagnaat, die in het Verenigd Koninkrijk vier kranten en het televisiekanaal Sky bezit, op het Britse establishment aanzienlijk is.

Murdoch regeert
In zijn memoires dateert oud-premier John Major zijn teloorgang van de dag waarop Murdoch liet weten niet meer in hem te geloven. Het was een les die aan Tony Blair wel besteed was. Als kersverse leider van de Labourpartij vloog de jonge Blair de halve aardbol af voor een middag met Rupert Murdoch in Australië. Het was de eerste buitenlandse reis in zijn nieuwe functie. Britse partijleiders zijn voortdurend bezig Murdoch het hof te maken. Beide partijen steunden eind jaren negentig een nieuwe mediawet die Murdoch volledige controle gaf over de Britse digitale toekomst. Aan de vooravond van de cruciale stemming over de Irakoorlog draafde bijna het hele kabinet op voor het afscheidsfeest van de hoofdredacteur van 'The Sun', een andere krant uit Murdochs mediastal.

Gevolgen
De gevolgen van het afluisterschandaal kunnen enorm zijn. Het kan News International tientallen miljoenen kosten aan schadeclaims. Het kan journalisten en privédetectives hun baan en vrijheid kosten en het kan zelfs een ommekeer betekenen in de manier waarop de Britse bladen hun werk doen. Maar ik zou er niet op rekenen.