Bart Eeckhout is senior writer van deze krant.

Dat zijn regeringsonderhandelingen zo vlot verlopen zijn, heeft uittredend en toekomstig minister-president Peeters te danken aan de merkwaardige dynamiek die is ontstaan tussen sp.a en N-VA en dan vooral tussen de voorzitters Caroline Gennez en Bart De Wever. Hoelang houdt die politieke zomerliefde stand, vraagt Bart Eeckhout zich af.

The Summer of Love was something special/ We were so young and so free/ The Summer of Love that I was a part of/ We had so many dreams/ And even a few of them came true it seems/ (Jefferson Airplane, Summer of Love)

Het was nipt, maar het trouwfeest van Bart De Wever, vandaag op de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap, is gered. Door het sluiten van een Vlaams regeerakkoord op donderdag en de goedkeuring van dat akkoord door de drie partijcongressen weet de N-VA-voorzitter zich min of meer verzekerd van een gelukkige dag zonder al te veel gsm-stoornissen. Of op de trouwpartij met barbecue vanavond de oude kraker van Jefferson Airplane te horen zal zijn, is hoogst onzeker, maar een Summer of Love belooft die van 2009 hoe dan ook te worden voor Bart De Wever. Met wat gevoel voor beeldspraak zouden we zelfs van een bigamie kunnen gewagen.

Mystiek huwelijk
Behalve de echte trouw voor de kerk met zijn grote liefde Veerle (het paar huwde begin 2008 al voor de wet) is er immers nog dat merkwaardige mystieke huwelijk dat de voorbije weken tot stand kwam tussen de N-VA van Bart De Wever en de sp.a van Caroline Gennez. Het was de dynamiek tussen die twee partijen die de kleur en het ritme van de formatie bepaalden. Het waren De Wever en Gennez die in een nauwelijks verhuld een-tweetje de knoop doorhakten waar Kris Peeters zelf niet durfde aan raken en feitelijk Open Vld aan de deur zetten. Het waren De Wever en Gennez die met een paar informele aparte contacten al snel zicht kregen op elkaars verlanglijstje en dat ook netjes hielpen verdedigen voor elkaar. En, zoals dat voorkomt in de beste families, het waren De Wever en Gennez die met een stevige clash op het eind de pauzetoets van de regeringsvorming verrassend lang ingedrukt hielden.

Die plotse toenadering tussen de Vlaams-radicalen en socialisten is best wel merkwaardig. Toen de N-VA in 2001 als restpartijtje uit de as van de versplinterde Volksunie opstond, profileerde de partij zich onder de hoede van Geert Bourgeois als een uitgesproken "antipaarse" partij. Dat moest toen expliciet ook begrepen worden als een antisocialistische koers. Er was de band met de in Vlaams-nationale kringen verketterde PS, de bestuurscultuur van de populaire sp.a-Teletubbies lag de ernstige Bourgeois niet, en het kartel met de erfvijanden van Spirit deed evenmin deugd aan de relaties. Het was een tijd dat de N-VA zich openlijk presenteerde als "de beste garantie voor een regering zonder socialisten".

Ook aan socialistische zijde ging er in het recente verleden weinig liefde verloren aan de N-VA. De vorige generatie sp.a-toppers zag in de Vlaams-radicale partij slechts een club vendelzwaaiers met gevaarlijke ideeën over de splitsing van het land. Nog na de laatste verkiezingen verzette het ABVV zich tegen een regering met overwinnaar N-VA. Op het partijbureau waarop over de keuze voor regeringsdeelname werd beslist, herhaalden de ABVV-gelieerde stemmen dat standpunt. Een glasheldere keuze voor of tegen N-VA of Open Vld werd toen niet gemaakt, maar voor velen was wel duidelijk dat voorzitster Gennez de knoop had doorgehakt: de N-VA genoot de voorkeur.

In zekere zin heeft de afvaller - Open Vld - N-VA en sp.a in elkaars armen gedreven. Beide partijen, en zeker ook CD&V, hadden genoeg van de aanhoudende tactische steekspelletjes die Vlaamse liberalen een diploma van onbetrouwbaarheid gaven. Met hun persoonlijke verwijten hebben de liberalen een keer te veel op de ziel getrapt van de caracteriels bij N-VA. De sp.a zag dan weer hoe de loyale ministers Dirk Van Mechelen en Marino Keulen vanuit hun hoofdkwartier de opdracht kregen om de laatste maanden van Peeters I te saboteren, een verderfelijke tactiek die ze herkenden uit de roemloze periode van paars na 2004, toen de VLD-top vooral bezig was met het afbranden van Steve Stevaert.

Dertigers aan het roer
Maar er is meer dat sp.a en N-VA verbindt. Er is dat ene beeld uit de Panorama-reportage in het spoor van De Wever, Dedecker en Dewinter. Aan de schminktafel van de Antwerpse ATV-studio polst Bart De Wever bij Caroline Gennez zijn kansen op regeringsdeelname. Gennez stelt De Wever gerust en suggereert dat er geen afspraken bestaan om met een klassieke tripartite door te gaan. Een politieke openbaring zijn die woorden allerminst, maar de beelden verraden wel wederzijds begrip tussen de twee protagonisten.

Die persoonlijke verstandhouding tussen de partijvoorzitters is de meest sluitende verklaring voor de liaison tussen N-VA en sp.a. Caroline Gennez en Bart De Wever zitten om te beginnen in exact dezelfde positie. Als jonge dertigers staan zij redelijk onbetwist aan het hoofd van hun partij, met de (weliswaar voor Gennez nog prille) luxe om zelfstandig alle beslissingen te nemen. Dat scheelt in de communicatielijnen en dat hadden De Wever en Gennez ook redelijk snel door van elkaar.

Daar komt nog bij dat Gennez en De Wever hetzelfde type politicus en eigenlijk ook wel hetzelfde type mens zijn. Beiden zijn strategisch clevere pragmatici met een hoog no-nonsense en cut-the-crap-gehalte. In aparte gesprekken bleken ze dan ook snel bereid om elkaars symbooldossiers mee te verdedigen aan de onderhandelingstafel. Ook dat brengt geesten nader bijeen, zeker aan een onderhandelingstafel met voorts christendemocraten, waarvan bekend is dat ze - nu ja, laten we beleefd blijven - niet altijd meteen duidelijk verwoorden wat ze precies willen. Bij sp.a en N-VA zagen de onderhandelaars elkaars tenen krullen telkens wanneer CD&V-voorzitster Marianne Thyssen zogezegd spontaan een voorstel deed dat even spontaan door formateur en partijgenoot Kris Peeters met appreciatie werd overladen. Dergelijke tsjeverijen zijn aan Gennez noch aan De Wever besteed. Eigenlijk is het vooral een kwestie van generaties.

Toen paars(-groen) in 1999 komaf maakte met de generatie-Dehaene&Tobback verschenen in deze krant essays over de "veertigers" die het roer van het land in handen namen. Het kan geen kwaad om eraan te herinneren waar, in die nog niet zo lang verleden hoogdagen van Verhofstadt, De Gucht, Stevaert, De Clerck of Geysels, de toppers van vandaag zich bewogen. Caroline Gennez was toen de nog vooral beloftevolle jongerenvoorzitster van de Jongsocialisten (die ze tot Animo herdoopte), Bart De Wever was een onbekend doctorandus in de geschiedenis die zich op de partijraad van de Volksunie dood zat te ergeren aan de regeringsbereidheid van Bert Anciaux. En Kris Peeters zelf is dan wel een paar jaar ouder, maar in 1999 was hij secretaris-generaal van Unizo, zonder duidelijke politieke ambities. Zo snel verkeert het in de Wetstraat, waar het "jeunisme" meer dan ooit heerst.

Natuurlijk zit er ook een inhoudelijke kant aan die generatiewissel. Hun ideologische perspectief mag dan verschillen, Caroline Gennez en Bart De Wever zijn het roerend eens in hun zeer negatieve evaluatie van de federale regering. Als cheffen van een federale oppositiepartij lijkt dat logisch, maar als jonge politici voelen ze ook aan den lijve hoe die impasse het antipolitieke klimaat voedt en ook hun politiek handelen ernstig bezwaart. Diep in zijn hart zal zelfs Kris Peeters het wel eens zijn met die analyse. Vandaar de bijna vanzelfsprekende wil om het in Vlaanderen "samen, anders en beter" te doen. En dus is de sp.a plots bereid om een flink pad mee te stappen in het assertieve Vlaamse sociale beleid, wat Frank Vandenbroucke voorts ook mag denken over de betaalbaarheid van een eigen hospitalisatieverzekering.

Krassen op de ziel
Die politieke Summer of Love zal niet eeuwig duren, de eerste krassen zitten al op de ziel. Bij N-VA leerden ze in de eindsprint van de onderhandelingen ook de andere kant van de sp.a kennen: die van een door de wol geverfde machtspartij. Afspraken om samen nog een paar laatste punten te verdedigen zoals de versterkte Vlaamse aanwezigheid in het buitenland - een kleine stap voor ons, een reuzensprong voor Vlaams-nationalisten - werden plots vergeten. Over het evenwicht tussen kinderbijslag en schooltoelage werd tot de laatste eurocent geknokt. N-VA moest op vraag van Gennez ook een ministerpost laten schieten, al was dat niet echt zo bedoeld. Door die eis op tafel te leggen hoopte Gennez vooral zelf een extra ministerpost binnen te rijven, kwestie van de interne personeelsproblemen wat draaglijker te maken. En dan moeten de grote zuilen nog hun machinerie ontrollen over de door de N-VA gekoesterde hospitalisatieverzekering.

Het mystieke huwelijk van rood en geel kan wel tegen een stoot. De huidige Vlaamse regeringsploegen kunnen met een redelijk geruststellend oog kijken naar de concurrentie in de oppositie. Het Vlaams Belang is een tandeloze vijand geworden, terwijl Lijst Dedecker en Groen! moeten vaststellen dat hun electoraal plafond veel lager ligt dan hun ambities. Voor Open Vld dreigt dan weer een langdurig machtsvacuüm, zodra Verhofstadt zich teruggetrokken zal hebben in Europa. Zolang de vernieuwing daar moet komen van jongeren die hun open brieven moeten laten eindredigeren door de broer van de interimvoorzitter, zullen Caroline Gennez en Bart De Wever niet gauw verontrust worden.