Bart Maddens, politicoloog aan de KU Leuven, heeft vragen bij het communautaire luik van het nieuwe regeerakkoord.

'De Vlaamse politici hadden geen andere keuze dan het over een andere boeg te gooien', schrijft politicoloog Bart Maddens over de communautaire plannen in het nieuwe regeerakkoord. Maar hij maakt zich ook zorgen over de Vlaamse strategie. 'Is dit geen alibi om de communautaire problematiek onder het tapijt te vegen?'

Wat een verschil met het Vlaamse regeerakkoord van 2004. Daarin engageerden de regeringspartijen er zich uitdrukkelijk toe om de fameuze vijf resoluties van het Vlaams Parlement op korte termijn te realiseren. Alsof dat nog niet genoeg was, werd in het akkoord een lange lijst van te splitsen bevoegdheden opgenomen die niet minder dan drie pagina's in beslag nam. En de kers op de taart was natuurlijk de belofte om Brussel-Halle-Vilvoorde 'onverwijld' te splitsen.

Aangezien absoluut niets van dat alles is gerealiseerd in de voorbije legislatuur hadden de onderhandelaars er zich nu gemakkelijk van af kunnen maken door de passages van 2004 integraal over te nemen. Maar daarmee zouden ze enkel het mes in een pijnlijke wonde hebben gedraaid. Eigenlijk hadden de Vlaamse politici gewoon geen andere keuze dan het over een totaal andere boeg te gooien. Want hoe je het ook draait of keert, de strategie om via een normale weg tot een staatshervorming te komen is de voorbije vijf jaar mislukt. Dat komt, zoals bekend, omdat de Franstaligen geen vragende partij waren en de Vlamingen dus geen hefboom hadden om een voor Vlaanderen aanvaardbare staatshervorming af te dwingen. Het is dan ook een verstandige keuze van de Vlaamse regering om te wachten tot de Franstaligen wél vragende partij worden en intussen de bestaande Vlaamse bevoegdheden maximaal te gebruiken om meer communautaire druk op de ketel te zetten.


Breekijzer
Maar toch is er ook een knagende twijfel over die nieuwe Vlaamse strategie. Is dit geen alibi om de communautaire problematiek gewoon onder het tapijt te vegen en van de beleidsagenda te halen? Is het niet verontrustend dat de regeringspartijen de vijf resoluties niet langer expliciet durven te vernoemen in het regeerakkoord, en de verwijzing naar die resoluties dan maar naar een bijlage verbannen ? En waarom wordt er in het regeerakkoord zelf met geen woord gerept over B-H-V? Hadden de Vlaamse regeringspartijen er zich niet minstens toe kunnen engageren om de splitsing van B-H-V 'eenzijdig' door te duwen in het federale parlement en onderhandelingen daarover af te wijzen?

Gelukkig zal de Vlaamse regering snel de kans krijgen om die twijfels weg te nemen en te bewijzen dat het haar menens is om via een assertief Vlaams beleid een verregaande staatshervorming af te dwingen. Om te beginnen zou de regering het best niet te lang wachten met het maximaal invullen van de bestaande bevoegdheden.

Het kan zijn dat er de komende jaren geen budgettaire ruimte is voor de Vlaamse hospitalisatieverzekering en aanvullende kinderbijslag, als embryonale Vlaamse sociale zekerheid. Maar dat mag geen beletsel zijn om nu al meteen het nodige wetgevende werk te verrichten. Als de regering daarvan echt een speerpunt wil maken van haar beleid, dan zou ze toch tegen het najaar de nodige ontwerpen van decreet moeten kunnen neerleggen in het Vlaams Parlement. Het alternatief is dat de kinderbijslag en de hospitalisatieverzekering voor lange tijd worden begraven in een of andere werkgroep of commissie, om dan nadien "onverwijld" te worden gerealiseerd. Dan weten we meteen dat de betrokken passages in het regeerakkoord niet meer waren dan een zoethoudertje voor N-VA.

We zullen ook snel weten of de Vlaamse regering effectief bereid is om het belangenconflict te gebruiken als Vlaams breekijzer. Zodra er een ontwerp van federale begroting is voor volgend jaar kan het Vlaams Parlement een belangenconflict inroepen tegen de onderdelen daarvan die te maken hebben met Vlaamse bevoegdheden. En daarvoor zal men niet ver moeten zoeken. Vorige week nog klaagde collega Koen Geens het feit aan dat de federale overheid het grootstedenbeleid op een onrechtmatige wijze naar zich toe heeft getrokken. En Jan Renders van het ACW vond het dan weer niet kunnen dat Laurette Onkelinx met haar kankerpreventieplan de bevoegdheden van de gemeenschappen usurpeert. Als de nieuwe Vlaamse meerderheid echt het lef heeft om het kanon van de belangenconflicten in stelling te brengen en te gebruiken, dan zal er zeker geen gebrek zijn aan voor de hand liggende doelwitten.


Begroting
Veel zal ten slotte afhangen van de vraag of de Vlamingen inzake de begroting voet bij stuk zullen houden. Na de zomer zullen er op federaal niveau een aantal pijnlijke budgettaire knopen doorgehakt moeten worden. Dan zal er ongetwijfeld opnieuw druk worden uitgeoefend op de Vlaamse regering om toch een extra inspanning te doen met het oog op het binnen de perken houden van het globale Belgische tekort.

Ook wat dat betreft zal in het najaar snel duidelijk worden of de Vlaamse politici eindelijk hun les hebben geleerd en ook eens non durven te zeggen. Als dat zo is, dan zouden de schaarse communautaire zinnetjes in het huidige regeerakkoord wel eens veel explosiever kunnen blijken dan het breedvoerige en ambitieuze proza van de editie 2004.