Fabian Lefevere, politiek redacteur van De Morgen, maakt de politieke tussenstand van de week op.

Het is opvallend stil in de Wetstraat, en dat heeft weinig of niets met de verzengende hitte van afgelopen week te maken. Er wordt wel degelijk hard gewerkt - en goed, als je de betrokkenen mag geloven. Maar terwijl op (bijna letterlijk) elke hoek van het Brusselse Warandepark regeringen in elkaar worden gebokst, lekt daarvan zogoed als niets uit. Het verschil met 2007, toen oranje-blauw haast met de gsm's open op tafel onderhandelde, kan niet groter. Misschien heeft het wat te maken met de afwezigheid van Open Vld bij de onderhandelingen, de partij die twee jaar geleden het strategische lek als kunstvorm beoefende.

Ondertussen hebben alle partijen lering getrokken uit die onfrisse episode in de vaderlandse politiek. Toen Kris Peeters deze week afkondigde niet meer te gaan communiceren tot er een globaal regeerakkoord op tafel ligt, verwees hij impliciet naar 2007. En die vaststelling geldt nog meer voor Open Vld omdat ze van alle coalitiepartners het hardst werd afgerekend op het onzalige beeld van Hertoginnedal en daarna. Pas tijdens de fractiedagen in september maakt de partij de analyse van de verkiezingsnederlaag, maar in het hoofd van Verhofstadt is er allang geen twijfel meer over wat op 7 juni precies mis ging.

Volgens de waarnemend voorzitter is de partij (voor een stuk) het slachtoffer van een politiek klimaat waarin de staatshervorming elk debat over de liberale corebusiness verzengde, en dat is ondanks alle verruimingspogingen nog steeds de economie. Vandaar ook dat Verhofstadt meteen na 7 juni de staatshervorming op tafel wilde leggen. Niet omdat hij een communautaire freak zou zijn - acht jaar paars heeft zijn desinteresse voor het thema klaar en duidelijk aangetoond - maar omdat hij alle mogelijke lichaamsvreemde obstakels uit de weg wil om daarna zelf weer de agenda te bepalen.

Maar evengoed is Verhofstadt ervan overtuigd dat de partij onder leiding van het triumviraat Somers, De Gucht en Dewael zichzelf in de voet schoot. Beetje bij beetje diepte het geloofwaardigheidsprobleem dat onder paars al bestond - remember Dewael op teenslippers - zich verder uit. Het hielp niet dat Open Vld zich binnen de coalitie als een ongeleid projectiel gedroeg, en hardere oppositie leverde dan de oppositie zelf. Tel daarbij het probleem van een tussengeneratie die niet in staat blijkt om de partij mee te schragen, en je zit met een cocktail die welhaast tot de kater van 7 juni móést leiden. Illustratief voor dat laatste was een uithaal van Verhofstadt op een recent partijbureau, waar hij minister van Economie Vincent Van Quickenborne ten overstaan van de partijtop schoffeerde met het verwijt dat hij "meer zichtbaar" moest zijn.

Piramide
Verhofstadt heeft zichzelf duidelijk de missie opgelegd om puin te ruimen. Dewael was al weg naar het comfortabele pluche van de Kamer, en Somers moest er onverbiddelijk uit na 7 juni. Somers' aanvankelijke voorstel om aan te blijven tot er een vervanger was gevonden, werd meteen van tafel geveegd. Verhofstadt wou namelijk eigenhandig alle loszittende stenen terugduwen in de gezagspiramide die hem voor ogen staat.

De belangrijkste van die stenen is minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht. Ook na de verkiezingen was het De Gucht die verzet bleef bieden aan het door Verhofstadt uitgevaardigde nederigheidsdictaat. De Gucht wou ofwel federaal én Vlaams regeren, of helemaal niet, en bleef intern consequent de koers van de voorbije jaren verdedigen. Hij hamerde op het feit dat de partij al die tijd gelijk had gehad en hij was de man die het misschien (net) niet zei maar het wel zou kunnen denken: de kiezer heeft zich vergist.

Ondertussen is het zover gekomen dat Verhofstadt De Gucht is beginnen te marginaliseren. Zoveel bleek deze week, toen in deze krant uitlekte dat Verhofstadt het asieldossier naar zich toetrok en ging overleggen met de hoofdrolspelers van de andere partijen. Eigenlijk is dat het werk van een vicepremier, en het mag dan ook geen verbazing wekken dat De Gucht gepikeerd reageerde op de bevoegdheidsoverschrijding van Verhofstadt. Op de koop toe verzekerde de ex-premier hem persoonlijk dat het verhaal niet klopte, nota bene op een moment dat hij al samen gezeten had met premier Van Rompuy om het dossier te deblokkeren.

Dat was een ronduit onverkwikkelijk verhaal, een waarin Verhofstadt bovendien zijn eigen marsorders feestelijk negeerde. Jazeker, hij wil zich constructief opstellen als het over asiel en migratie gaat maar straalde in zijn aanpak niets van de rust en nederigheid uit die hij zelf predikt. Uit zijn acties blijkt dat Verhofstadt tot de conclusie gekomen is dat Karel De Gucht, die hij in het verleden al eens uit de stoel van jongeren- en partijvoorzitter dwong, beter van het nationale toneel verdwijnt. De vete tussen de twee belangrijkste liberalen van de laatste jaren gaat met andere woorden gewoon verder. Of niet?

Elegante exit
Europa zou een hoogst elegante exit zijn voor De Gucht. Die wil namelijk zelf Europees commissaris worden en naar verluidt zijn de plooien met huidig én toekomstig commissievoorzitter José Manual Barroso tijdens twee tête-à-têtes gladgestreken. De vraag is of dat ook betekent dat Barroso De Gucht een zwaarwegende portefeuille gunt. Maar Guy Verhofstadt zit wel in een uitstekende positie om zijn rivaal te helpen. Sinds enkele dagen is hij voorzitter van de liberale fractie in het Europees Parlement, en de ironie wil dat Barroso liberale stemmen nodig zal hebben om verkozen te raken, nu (minstens een deel van) de socialisten dwarsliggen. Een ruilhandel behoort tot de mogelijkheden, en zo zijn Verhofstadt en De Gucht na al die jaren van wederzijdse animositeit plots toch objectieve bondgenoten geworden.


Lege stoel
De Gucht zelf laat vooralsnog niet in zijn kaarten kijken. Evenmin laat hij zich opjagen door het bericht dat hij binnen tien dagen een beslissing moet nemen. Volgens hem zijn er wel degelijk precedenten van andere commissarissen die hun stoel een tijdje leeg lieten. Eventuele vervangers die in staat zijn om eerst over het asieldossier en daarna over de begroting te onderhandelen zijn niet dik gezaaid in Open Vld. En wie zegt dat De Gucht straks niet gewoon voor het Belgische niveau kiest, al is het maar om al zijn tegenstanders een hak te zetten?

Maar als hij naar Europa trekt zullen weinigen in de Wetstraat hem echt missen. Niet Verhofstadt, niet Joëlle Milquet, niet Laurette Onkelinx en zeker ook Herman Van Rompuy niet. Zelfs niet zijn eigen partij. De jongste dagen en weken was het opvallend hoe de tweede rij de analyse van Verhofstadt verengde tot de persoon van De Gucht. Mensen als de volstrekt onbekende Lorin Parys - veertiende op de Vlaams-Brabantse lijst - voelen zich geroepen om op de arrogantie van de ministers te wijzen, en Mathias De Clercq - getipt als nieuwe partijvoorzitter - viel De Gucht aan op een recent partijbureau. In het kamp van De Gucht zegt men zich het niet aan te trekken, maar voor (een deel van) zijn partij is de minister van Buitenlandse Zaken het symbool geworden voor alles wat fout liep op 7 juni.