Stijn Meuris, zanger en tekstschrijver van Monza, over Rock Werchter, de jacht op achterstallige auteursrechten en het imagoprobleem van Sabam.

Rock Werchter? 'Aardig om er als artiest bij te zijn', weet Stijn Meuris uit ervaring. Maar twee dagen geleden was hij samen met onder anderen Joost Zweegers, Alex Callier en Tom Barman in Antwerpen aanwezig op een vergadering van Younison, dat opriep om zich te verenigen in de zoektocht naar achterstallige auteursrechten. Discussiëren over Sabam en auteursrecht 'boring'? 'Het leek bijwijlen of een nieuwe politieke beweging in de steigers stond.'

Vandaag wordt de aftrap gegeven van het vierdaagse Rock Werchter, tevens de start van opnieuw een lange zomer vol pop- en andere festivals. Feest op de wei, fun op het podium. En achteraf worden de doorgaans faire gages uitbetaald, men hoort eigenlijk niemand klagen. Het is aardig om er als artiest bij te zijn, en de eventuele fall-out aan platenverkoop (voor zover die nog bestaat) en promotie is mooi meegenomen.

Minder opbeurend is de inning en uitbetaling van auteursrechten, die in ons land vrijwel altijd gepaard gaat met het gefrons van wenkbrauwen: de auteur/componist krijgt zijn uitbetalingsoverzicht in de bus en vraagt zich af of alles wel klopt. Het uitgekeerde bedrag lijkt te laag of - het gebeurt - te hoog, maar in geen enkel geval valt te controleren of het ook gewoon correct is. Namen van componisten en auteurs worden verkeerd weergegeven, obscure tracks krijgen een hogere ranking dan bekendere songs, titels zijn onjuist, de herkomst van bepaalde rechten is vaag.

Ik heb weet van een Sabamlid uit de rocksector dat enigszins verbaasd vaststelde dat hij de rechten op een eerder onbekende albumtrack van Dana Winner ontving, gewoon omdat dat nummer dezelfde titel droeg als een song van de man in kwestie. Geen nood, de fout werd achteraf netjes rechtgezet. Zo zijn rockers.

Soms is het lachen, soms ook niet. Zoals bij de vaststelling dat de legale digitale verkoop van muziek nagenoeg volstrekt voorbij lijkt te gaan aan de inningsstructuren van Sabam. Dat zou men enkele jaren geleden nog als een vervelend akkefietje kunnen beschouwen - het digitale tijdperk stond nog in de kinderschoenen en de platenwereld keek vooralsnog naar iTunes als een koe naar een trein. Inmiddels zijn de dingen veranderd, zeg maar gerust helemaal omgegooid.


Younison
Volgens een bescheiden enquête van de Antwerpse muzikant Kelvin Smits (u zou hem kunnen kennen van het ensemble Cinérex, maar Smits is tevens leraar economie) is de digitale verkoop van muziek anno 2009 goed voor ongeveer 60 procent van alle aangeschafte albums en songs. Die orde van grootte valt helaas volstrekt niet terug te vinden in het aandeel uitgekeerde auteursrechten uit digitale verkoop. En al helemaal niet in de uitkeringen die artiesten ontvangen uit zogenaamde blanco geluidsdragers: in die categorie - om slechts een voorbeeld te geven - krijgt de aangeslotene bij Sabam gemiddeld 0,63 procent; terwijl Sabam zelf ongeveer 4 procent binnenhaalt. Waar het verschil gebleven is, is vooralsnog een raadsel.

Sabam laat weliswaar op gezette tijden weten dat men "er mee bezig is", maar een steeds groter wordende groep aangesloten artiesten vindt het stilaan welletjes. Vandaar dat Smits, een hoog-energetisch pleitbezorger met een bijzonder wervende babbel, een tijdje geleden alweer Younison heeft opgericht. Younison maakt zich sterk een legitieme buffer te vormen tussen individuele Sabamleden met vragen over hun inkomsten en het machtige Sabam zelf. Een soort vakbond als je wil, bedoeld om met enige slagkracht en juridische ondersteuning jacht te maken op achterstallige auteursrechten.

Op de bijzonder levendige infomeeting die Younison in het BAFF-gebouw in Antwerpen organiseerde - en waarop zowel onbekende bands als prominente figuren zoals Joost Zweegers, A Brand, Stef Kamil Carlens, Tom Pintens, Alex Carlier en Tom Barman aanwezig waren - werd duidelijk dat er behoefte is aan dergelijk initiatief: nooit eerder heb ik een eerder onbekende spreker zoveel applaus horen ontvangen na nagenoeg ieder strijdpunt en bij het aanklikken van weer een nieuwe PowerPointslide. Het leek bijwijlen of er een nieuwe politieke beweging in de steigers stond, inclusief heftige discussies die nadien in de tuin en op straat werden verdergezet.

Geen oorlogsverklaring
Nochtans was er ook kritiek, en ook die werd luidruchtig kenbaar gemaakt. Younison zou de verkeerde vijand kiezen (want Sabam is wel degelijk bezig met het probleem, zij het wat aan de trage kant), de vereniging zou enigszins dubieus zijn qua belanghebbenden achter de schermen (naar verluidt een softwarebedrijf dat een nagelnieuw innings- en uitbetalingsprogramma ontwikkeld heeft, op maat gemaakt voor groeperingen zoals Younison), en bovendien moet ook bij Younison uiteraard boter bij de vis. Al bij al klonk de speech van Smits te veel als een vlot verkoopspraatje, zo luidde het bij sommigen. Terechte opmerkingen die absoluut uitgeklaard dienen te worden. Maar dan nog: het feit an sich dat er eindelijk actie wordt ondernomen valt toe te juichen.

Sabam is in deze dan ook niet De Vijand en dit initiatief is geen oorlogsverklaring, zoals Sabam ongetwijfeld naar goeie gewoonte wel zal denken. Kelvin Smits en zijn maat/medestander Tom Barman, die de meeting maandag opende, wijzen erop dat Younison eerder als een aanvulling op de werking van Sabam moet worden gezien. De luis in de pels, de aanzet tot meer actie en moderne ondernemingsdrift.

Of zoals Barman het stelde: "Wat voor nut heeft het om van Sabam telkens een hele hoop papier in de bus te krijgen, om dan helemaal achteraan vast te stellen dat je in een bepaalde categorie ocharme 0,23 euro verdiend hebt?" Het zal veel artiesten bekend in de oren geklonken hebben. Net zoals de eeuwige vraag of de geïnde rechten wel degelijk terechtkomen bij de belanghebbende, zijnde de auteur/componist.

Het systeem van een 'gezamenlijke pot' waarin de gelden belanden doet immers vermoeden dat de verdeling ervan op zijn minst arbitrair verloopt, en lang niet altijd de artiest in kwestie ten goede komt. Hoe dan ook zit Sabam met een knoert van een imagoprobleem. Een topzware archaïsche structuur met een directeurencultuur van hier tot ginder, een verouderde sfeer, een enorme afstand tussen het hoofdkwartier in de Brusselse Aarlenstraat en het repetitiekot. En af en toe ietwat ongelukkige demarches zoals het opeisen van centen bij kindercrèches, omdat die wellicht godganserdagen de deuntjes van Kabouter Plop spelen. Bijster sympathiek is het allemaal niet.

Per slot van rekening draagt Sabam al decennialang de fiere slogan 'Het auteursrecht is het loon van de artiest'. In geen enkele industrietak is dat loon zo ondoorzichtig, vaag geformuleerd en vooral grillig onberekenbaar als in de muziekindustrie. Dit gaat om centen, en dan mag worden verwacht dat de eindafrekening tot op de eurocent nauwkeurig.