Prof. dr. ir. Bram Vanderborght (l.) is robotica-onderzoeker verbonden aan de VUB en het Italian Institute of Technology. Hij is auteur van Robots binnenstebuiten. Philippe De Backer is wetenschappelijk onderzoeker aan de UGent.

In 'Terminator Salvation' is de oorlog tussen mens en robot in volle gang. De mensheid lijkt daarbij aan het kortste eind te trekken, maar is net koppig genoeg om niet ten onder te gaan. Gelukkig kunnen de mensen nog rekenen op de verzetsheld John Connor. Hollywood haalt hiermee zijn klassieke recept boven om een film te maken als een opeenvolging van actiescènes. Dankzij de verbeterde computeranimatie zien die er bovendien weer een stuk indrukwekkender uit dan voorheen en het moet gezegd, een handvol actiescènes is best te smaken voor de liefhebbers.

In het echt bestaan dergelijke robots echter nog lang niet. Hoe wordt het dan wel gedaan? Echte acteurs spelen eerst voor hoe de robot moet bewegen. De acteur is volgeplakt met fluorescerende bolletjes en verschillende camera's nemen de beweging van die bolletjes in de ruimte op. De computer maakt daarvan vervolgens bewegende stokjesmodellen in 3D, waarop tekenaars de digitale robot ontwerpen. Dit is wel een stuk moeilijker dan men op het eerste gezicht zou vermoeden en er komt heel wat technologie bij kijken, maar geen robottechnologie.

Fictie of realiteit?
Moeten we dan de achterliggende verhaallijn geloven waarbij ooit computers slimmer zullen zijn dan ons en robots de wereld gaan overheersen? We denken van niet en heel wat voorspelde momenten waarop dergelijke singulariteit zich zou voordoen zijn al ongemerkt gepasseerd. Zo verloopt bijvoorbeeld de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie uiterst moeizaam.

Is dan het gevaar van dergelijke robots voor militaire doeleinden helemaal uit de lucht gegrepen? Ook niet, in het opiniestuk 'Militaire robots hebben nood aan ethiek' (DM 11/4) beschreven we het toenemende gebruik van robots op het slagveld en bepleitten we een ethische code ervoor. In 'Terminator' komt een andere variatie van robots voor: de cyborgs, zoals het personage Marcus Wright.

Cyborgs (cybernetic organisms) zijn organismen met zowel kunstmatige als biologische systemen, beide nodig om de cyborg te laten functioneren. Marcus Wright was een mens uit de dodencel en geeft zijn lichaam aan de wetenschap. Hij wordt getransformeerd tot cyborg en ligt slapend begraven tot zijn activatie door het zelfdenkende computernetwerk Skynet.
Cyborgs vandaag
Jesse Sullivan geraakte tijdens een ongeval beide armen kwijt. Als eerste proefpersoon kreeg hij twee robotarmen omgebonden die hij controleert door enkel na te denken. De robot was immers verbonden met de zenuwen die normaal zijn armen controleerden. Soms wordt rechtstreeks de informatie van de hersenen afgetapt. Zo bediende de verlamde Matt Nagle zijn computer via een ingeplante chip in de hersenen.

Die robottechnologie is nog in volle ontwikkeling, maar de eerste prototypes zijn veelbelovend. Dergelijke toepassingen zorgen op spectaculaire wijze voor een verbetering van de levenskwaliteit van de patiënt en maakt dat hij terug een min of meer normaal leven kan leiden. Daarop valt dan ook niets onethisch aan te merken, het wordt pas problematisch wanneer door deze technologie iemand zich bovenmenselijke eigenschappen aanmeet.

De atleet Oscar Pistorius deed vorig jaar veel stof opwaaien omdat hij, alhoewel zijn beide onderbenen geamputeerd zijn, zich bijna had geplaatst voor de Olympische Spelen. Hij heeft twee geavanceerde prothesen met een efficiëntere energieopslag dan de menselijke achillespees. Maar in de toekomst kan het nog veel verder gaan. Wat als je bepaalde lichaamsdelen gaat vervangen door een superieur robotonderdeel of je hersenen gaat uitbreiden met een bijkomende computer? Het valt wat te vergelijken met een nieuw soort plastische chirurgie, echter niet meer voor schoonheid, maar voor lichamelijke en geestelijke capaciteitsverhoging.

Kevin Warwick staat bekend als de eerste cyborg die een implantaat rechtstreeks aan zijn zenuwstelsel had gekoppeld. Met een gelijkaardig implantaat bij zijn vrouw konden ze elkaar via het internet voelen. Ze beschikten zo over een nieuw gecreëerd zintuig. Kevin Warwick is dan ook een pleitbezorger dat het menselijk ras verder moet evolueren door dergelijke technologie. Anderzijds wordt door dit toe te laten de kloof tussen mensen die het zich wel en niet kunnen veroorloven verder uitgebreid. En hoever mag men daarin gaan om nog mens genoemd te worden?

Robo-ethiek
Robo-ethiek is allang een populair thema voor sciencefictionschrijvers, denk maar aan de regels die Asimov neerschreef. Recentelijk zijn onderzoekers zich erin gaan interesseren. De robottechnologie is immers zodanig ver gevorderd dat de problematiek reëel wordt. Het is echter niet alleen aan de onderzoekers om de grenzen van de robo-ethiek uit te zetten. Dit is een maatschappelijk vraagstuk dat we samen moeten aanpakken en oplossen. Deze ethische regels zullen moeten uitmaken wat de ethiek van de designers moet zijn, van de gebruikers en van het robotbrein zelf.

Ondertussen kunnen we ons al opmaken voor de aankomende film 'Transformers: Revenge of the Fallen'. Gelukkig staan in die film nog wat robots aan onze kant.