Ivan Van de Cloot is hoofdeconoom Itinera Institute, een onafhankelijke denktank voor duurzame economische groei en sociale bescherming.

Bankverzekeraar KBC heeft in het eerste kwartaal van 2009 een nettoverlies geleden van 3,6 miljard euro. Een waardevermindering van 3,8 miljard euro op de portefeuille gestructureerde kredieten zorgde voor het derde kwartaalverlies op rij. KBC heeft ondertussen een garantieregeling met de overheid uitgewerkt voor de portefeuille van CDO's voor in totaal 14,9 miljard euro. Itinera-econoom Ivan Van de Cloot wijst de bankverzekeraar op haar verantwoordelijkheden: 'Op een bepaald moment komt het punt dat het niet meer volstaat zich te presenteren als een onschuldig slachtoffer.'

De belastingbetaler heeft zich in de financiële crisis al heel loyaal getoond tegenover KBC. In oktober kwam de federale overheid al met 3,5 miljard euro over de boeg. Daarna volgde de Vlaamse overheid met 2 miljard belastinggeld en nu komt daar nogmaals 1,5 miljard kapitaal bij. Met andere woorden: de belastingbetaler heeft al meer in het bedrijf geïnvesteerd dan het noteert op de beurs.

Bovendien is de burger potentieel ook nog eens met een leeflijn aan de bank verbonden via waarborgen ter hoogte van 16,8 miljard euro. Dit bedrag hoeft al niet meer omgezet worden in Belgische franken om erg indrukwekkend over te komen. Van een groot vertrouwen gesproken. Als burger kunnen we alleen hopen dat ons vertrouwen niet beschaamd wordt. We hebben dan ook recht op de meest volledige transparantie omtrent de risico's van de bank: het zijn nu ook onze risico's geworden. Nochtans is de burger in dat vertrouwen al ontgoocheld.

Woensdag kon men nog aanvoeren dat men zijn huiswerk slecht had gemaakt als men niet op de hoogte was dat een deel van de portefeuille van herverpakte obligaties niet was afgeboekt. Het smaakte al een beetje wrang omdat vorige keer de indruk toch minstens was gewekt dat nu de 'teller' op nul stond en dat er geen verrassingen meer zouden komen.

Maar gisteren kwam dan de aap uit de mouw: de probleemportefeuille bleek op te lopen tot een monsterbedrag van 22,5 miljard euro. Dit terwijl de bank eind 2008 slechts over een eigen vermogen beschikte van 13,6 miljard. De kwestie is in eerste instantie zelfs niet in hoeverre nog verliezen zullen geboekt moeten worden op die 22,5 miljard maar dat de bank daarvoor onvoldoende kapitaalbuffers heeft aangelegd. Het argument dat dit niet hoefde omdat men het immers liet indekken door een Amerikaanse herverzekeraar (MBIA) is een bankier onwaardig. Sinds het begin van het banksysteem maar zeker sinds in 1974 de Duitse bank Herstatt een hele ketting van banken in problemen bracht door zijn faillissement, wordt elke bankier in zijn opleiding gedrild in het besef dat als je werkt met een tegenpartij er een risico is omdat die tegenpartij in problemen kan komen. Het beeld van de 'chain gang' waarbij Amerikaanse gevangenen via boeien aan elkaar hangen is hier gepast. Ook de banken zijn aan elkaar geketend als gevangenen via de ketting. Als er een valt, brengt die ook andere spelers ten val.

Uiteraard kan men aanvoeren dat MBIA het wel heel vuil speelt door zijn goede tak af te zonderen van de herverzekeringstak van probleemkredieten, maar op een bepaald moment komt het punt dat het niet meer volstaat zich te presenteren als een onschuldig slachtoffer. Sinds februari van dit jaar kende men de situatie bij de herverzekeraar en blijkbaar heeft men nagelaten met deze informatie iets te doen. De klanten van Citibank die hun geld als sneeuw voor de zon zagen verdwijnen omdat de ultieme dekking door het ondertussen ten ziele gegane Lehmann Brothers werd verricht, draaien ook op voor de gevolgen.

De vraag die ons vandaag ook zou moeten bezighouden is in hoeverre de toezichthouder van de extra blootstelling wist. Tot voor gisteren ging de buitenwacht ervan uit dat het slechts om 14 miljard ging. Wat iedereen al wist, wordt nu bewaarheid: je kunt niet louter afgaan op de gerapporteerde balans want de CDS worden massaal van de balans gehouden. Er zweven 60.000 miljard dollar aan CDS rond in de wereld. Niet verwonderlijk dat ze overal zitten. De probleemportefeuille stond niet op de balans van KBC, maar dat is geen excuus om de toezichthouder volledig op de hoogte te stellen.

Structurele aanpak
In elk geval is het hoogst dringend dat de staat werk maakt van de benoeming van haar vertegenwoordigers in de Raad van Bestuur: het politieke spelletje daaromtrent tussen de politieke partijen beschadigt de belangen van de gemeenschap. Heel deze onverkwikkelijke ervaring heeft de politiek blijkbaar tot het inzicht gebracht dat het niet meer opgaat banken te herkapitaliseren zonder volledige inspraak te krijgen als aandeelhouder. Tot nu toe kreeg de overheid immers in ruil voor haar inbreng geen gewone, maar preferente aandelen. Met volwaardige aandelen zal de belastingbetaler ook van het opwaarts potentieel kunnen genieten voor het risico dat hij neemt.

Meer in het algemeen wordt het hoog tijd dat we werk maken van een structurele aanpak van de financiële crisis in plaats van het ene brandje na het andere te moeten blussen. Het Internationaal Muntfonds (IMF) schat dat er in Europa 750 miljard dollar aan kredietverliezen geboekt moeten worden bij de banken terwijl ze nog maar voor 154 miljard hebben afgeboekt. In de Verenigde Staten is er daarentegen al zowat de helft van de verliezen afgeboekt. Het IMF maakt daarbij een inschatting van het verwachte verlies in 'normale' omstandigheden (2,1 procent economische groei in 2010), maar door de zogenaamde stresstests probeert de Amerikaanse schatkist ook een inzicht te krijgen in het potentieel verlies in pessimistischere scenario's (slechts 0,5 procent groei in 2010). In Europa staan we daar nog nergens. Wat we wel weten is dat zelfs in de "middle of the road"-schatting van het IMF er nog tussen 675 en 1.300 miljard aan herkapitalisatie moet gedaan worden in Europa. Het wordt tijd dat men de waarheid onder ogen durft zijn, anders zullen we nog vele malen ontgoocheld worden.