Rik Torfs analyseert de nephosties bij het personalityblad 'Goedele'. Torfs is professor kerkelijk recht aan de KU Leuven.


'Heel pijnlijk'. Dat vond kardinaal Danneels bij monde van zijn woordvoerder van de nieuwe Goedele. De kerk stoort zich bijzonder aan het feit dat er drie nephosties bij het blad zitten met daarbij de tekst 'Neem en eet hiervan, dit is mijn lichaam'. Rik Torfs vindt het initiatief van Goedele ook niet bepaald geweldig: 'Niet dat ik haar mening ongepast vind. Ik vind het eerder ongepast dat zij er geen heeft.'

Ik zie Goedele graag, maar Christus liever. Dat bedacht ik plots, gisteren, zittend op een terras in Heverlee, terwijl onverwachte zonneschijn mij verblijdde. Tja, wat te denken over Goedele, wier schoonheid ontkiemde in het landelijke Begijnendijk, en die ons nu via haar blad haar lichaam aanreikt, verpakt als een hostie?

Je kunt bijvoorbeeld boos worden, zoals de Belgische bisschoppen. Zij reageerden verontwaardigd omdat een wezenlijk symbool van het katholieke geloof belachelijk wordt gemaakt. Broeder Stockman van de Broeders van Liefde, iemand die ik overigens erg waardeer, had het zelfs over de schending van het grondwettelijke recht op godsdienstvrijheid. Ten onrechte. Godsdienstvrijheid houdt het recht in om op religieuze riten en praktijken kritiek te uiten.

Toch vind ik het initiatief van Goedele alles behalve geweldig. Niet dat ik haar mening ongepast vind. Ik vind het eerder ongepast dat zij er geen heeft. Haar bedoelingen zijn louter commercieel. Goedele geeft geen blijk van pretentie, wees maar zeker dat zij zichzelf niet met Christus wil vergelijken. Evenmin probeert zij mensen te treffen in wat hen het heiligst is. Zij wil gewoon geld verdienen. God is niet belangrijk genoeg om hem te belasteren.

Tot zover een korte inleiding. Maar zet u schrap. Hier volgt een paragraafje kerkelijk recht. Overtreedt Goedele, die in het verleden op legale wijze zowel de penis als de vagina diepgaand analyseerde, ditmaal wel een kerkelijke rechtsregel? Canon 1367 van het kerkelijk wetboek misschien? Want daarin staat te lezen dat wie geconsacreerd brood of geconsacreerde wijn wegwerpt of tot een heiligschennend doel wegneemt of bij zich houdt, een excommunicatie van rechtswege oploopt.

Maar pas op. Het gaat hier om geconsacreerd brood en geconsacreerde wijn. Daar is bij Goedele geen sprake van. De hosties zien eruit alsof ze geconsacreerd zijn of het weldra zullen worden, maar ze zijn het niet. Het omgekeerde is trouwens ook denkbaar. Je kunt bijvoorbeeld een Frans brood consacreren, waarna je het niet meer zomaar mag weggooien, zonder canon 1367 te schenden. Met dat probleem werd ik trouwens geconfronteerd toen ik, in het begin van de jaren negentig, kerkrechtelijk adviseur was van de progressieve Acht Mei Beweging in Nederland. Op haar jaarlijkse bijeenkomst verzamelden zich tot 15.000 mensen op jaarbeurzen of in veemarkthallen. Het sluitstuk van dit gebeuren was steevast een eucharistieviering. Nadien bleef er een grote hoeveelheid geconsacreerd brood over. Maar nu komt het. Iemand had gezien dat hele manden met resten als voedsel aan boerderijdieren werden voorgeschoteld, terwijl het brood eigenlijk, indien het niet door de aanwezigen kon worden genuttigd, had moeten worden vernietigd. Hier loert canon 1367 gevaarlijk om de hoek.

Het nuttigen van de hostie
Waarom is het kerkelijk recht zo streng? Waarom kan je worden geëxcommuniceerd wanneer je geconsacreerd brood of geconsacreerde wijn weggooit? Dat heeft alles met de transsubstantiatie te maken. Volgens de leer van de kerk worden, door de instellingswoorden uitgesproken tijdens de Eucharistie, brood en wijn veranderd in het lichaam en bloed van Christus. Transsubstantiatie: het gaat dus werkelijk om een verandering van substantie. Hoewel het brood en de wijn er als dusdanig blijven uitzien, is de substantie, de onderliggende werkelijkheid anders. Christus is in de eucharistie werkelijk, waarachtig en substantieel aanwezig. Natuurlijk niet fysiek, zoals hij dat in Palestina 2000 jaar geleden wel was. De transsubstantiatie is geen naïeve en onnozele constructie, die door de eerste de beste toogfilosoof zomaar kan worden neergesabeld. Briljante geesten hebben erover nagedacht en zijn ervoor gestorven.

U denkt wellicht niet dagelijks over de transsubstantiatie na. Ik ook niet. Toch voel ik sympathie voor de gedachten die Ambrosius van Milaan in 397 formuleerde. Volgens hem is het lichaam van Christus in de eucharistie niet wat de natuur ons toont, maar wat de zegening ervan maakt. De consecratie is sterker dan de natuur en verandert haar.

Waarom is die gedachte mij lief? Omdat ze haarscherp aangeeft wat een mens op zijn beste momenten aanvoelt, namelijk de mogelijkheid van een transformatie die de zuivere natuur overstijgt. Je ziet een meisje, je kent haar misschien al jarenlang, van in je kindertijd, en plotseling wordt zij je geliefde. Je kijkt naar een schilderij en opeens zie je niet langer olieverf en lijnen, maar hoop of waarheid. Je ziet wat onzichtbaar is. Opeens blijkt dat, heel soms, kunst de wereld kan redden. Meer dan het lichaam van Goedele.

De komende dagen en weken doen vele kindjes voor wie het leven ontluikt hun eerste communie. Geloven zij in de transsubstantiatie? Niet altijd even vurig. Ontkennen ze haar? Evenmin. Maar door naar die mooie dag uit te kijken en de hostie aandachtig te nuttigen, worden zij misschien wel iemand anders dan wie zij voorheen waren. En beleven ze een dag die meer is, die anders wordt, dan zomaar een zondag in mei.