Geert Buelens gaat op zoek naar de echte verworpenen der aarde na het geschil over de 'kanselredes'. Buelens is schrijver en hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht. In 2000 stelde hij mee de bundel De militanten van de limiet. Over censuur en vrije meningsuiting samen.


Schrijver Erwin Mortier werd vorige week geweerd uit een Mechels literair programma dat 'kanselredes' in kerken wou organiseren. Kardinaal Danneels tilde bij monde van zijn woordvoerder zwaar aan de reprimande van Mortier aan het adres van Danneels, nadat de kerkvader zich negatief had uitgelaten over euthanasie ten tijde van het overlijden van Hugo Claus vorig jaar. Geert Buelens wacht op een controverse met inhoud en denkt aan een hagenpreek tegen het failliet van de democratische instellingen.

Zelfs een parlementaire onderzoekscommissie onder voorzitterschap van Jean-Marie Dedecker zou er vast niet in slagen exact boven water te krijgen wat er zich precies heeft afgespeeld aan de Mechelse tafel waar Erwin Mortier niet weerhouden werd om een kanselrede te houden. Een beetje jammer is dat wel. "Mijnheer Coorevits, waarom nodigt u eigenlijk altijd dezelfde schrijvers uit voor die literaire evenementen?", hoor ik de Oostendse volksvriend al galmen. "Waarom acht u een Vlaamse volksschrijver als Pieter Aspe eigenlijk minder geschikt dan die zelfverklaarde topauteurs als Komrij, Palmen en Mortier?" Een vraag waarmee hij, onvermoed, naar de kern van dit intrigerende non-event zou peilen.

Want ja, zowel de media die dit 'nieuws' ruime aandacht schonken, de auteur over wie het ging, het literaire evenementenbureau Behoud de Begeerte, de programma's waar de beduusde woordvoerder Geybels het mocht gaan uitleggen als de plaatselijke burgemeester die er een electoraal slaatje uit dacht te moeten slaan, allemaal behoren ze tot het Vlaamse establishment. Wat zij ook bedenken of uitkramen, altijd staat er wel ergens een megafoon klaar om extra ruchtbaarheid te geven aan hun woorden. Vanuit die positie de vermoorde onschuld spelen en een frase als 'de kerk probeert me monddood te krijgen' in de mond nemen is niet alleen grotesk, het is in wezen misplaatst. De culturele macht van deze protagonisten lijkt me in dit land vele malen groter dan die van de katholieke kerk. Waarom haar verwijten dat ze haar kansel liever niet uitleent aan iemand die haar verweet laf 'van onder de plaveien gekropen' te zijn - een merkwaardig beeld overigens, waarmee Mortier aangaf dat ook volgens hem de katholieke kerk in dit land verworden is tot een undergroundbeweging.

Dat Open Vld-voorzitter Bart Somers de lont uit het kruitvat gehaald zou hebben door de 'kanselredes' te vervangen door 'hagenpreken', zoals deze krant schreef (DM 16/3), is intussen zeer de vraag. Zijn stad wilde eerst wat graag samenwerken met het bisdom, maar blijkbaar was het niet de bedoeling dat de kerk ook daadwerkelijk inspraak had in de programmering. En nu deze kwestie, die eigenlijk dateert van vorige zomer (!), is uitgelekt, moet de kerk plots met grote woorden op haar plaats worden gezet. Wie schoffeert hier eigenlijk wie? Dat het woord nooit helemaal vrij is, werd de afgelopen week overigens doorlopend gedemonstreerd in de Fortiscommissie, zeker ook door de Open Vld-leden Tommelein en Versnick. Wie houdt er straks in Mechelen een hagenpreek waarin het failliet van de democratische instellingen in dit land wordt aangeklaagd?

Omdat het altijd nog gênanter kan, nam Animo, de jongerenorganisatie van de sp.a., het woord 'censuur' in de mond, waarna deze pseudosossen zaterdag op de markt van Mechelen ostentatief hun mond dichtplakten. En die lieden zijn dus oprecht verbaasd dat het socialisme electoraal niet meer aanslaat. De boodschap is nochtans erg eenvoudig: 'Ontwaakt verworpenen der aarde.' Zelfs de leden van Animo moeten in staat geacht worden groepen te vinden die in onze samenleving meer verworpen worden dan Erwin Mortier.