Het rapport van de vier aangestelde experts over de onderzoekscommissie-Fortis stelt bijzonder interessante vragen over de scheiding der machten en mogelijke inbreuken op lopende gerechtelijke en tuchtrechtelijke onderzoeken, maar heeft ook één levensgroot nadeel: het gaat de essentie van de zaak uit de weg. De feiten zijn nochtans niet zo moeilijk: er is een conflict gerezen tussen de hoogste magistraat van het land, cassatievoorzitter Ghislain Londers, en voormalig premier Leterme en diens minister van Justitie Vandeurzen. Volgens Londers bestaan er aanwijzigingen dat de twee laatste pogingen hebben ondernomen om de rechtsgang te beïnvloeden. Volgens de beide politici is dat niet het geval en hebben ze niets onwettelijks gedaan.

De voornaamste opdracht voor wie deze zaak moet uitspitten is daarmee meteen duidelijk: wie spreekt de waarheid?

Het staat de experts vrij om te wijzen op de gevaren die voortvloeien uit het geven van deze opdracht tot waarheidsvinding aan een parlementaire onderzoekscommissie. Maar dan zouden ze wel een alternatief moeten bieden, en dat doen ze niet. Want het orgaan dat zij voorstellen om het onderzoek te voeren, de Hoge Raad voor Justitie, heeft niet de middelen tot waarheidsvinding. Artikel 151 van de grondwet stipuleert dat de Hoge Raad geen enkele tuchtrechtelijke of strafrechtelijke bevoegdheid heeft.

Daaruit vloeit voort, zegt artikel 259 van het gerechtelijk wetboek, dat de Hoge Raad geen huiszoekingen mag doen, alleen bij wijze van inlichting magistraten mag horen, en dan nog onder het schild van het beroepsgeheim en dus alleen de inlichtingen kan krijgen die de betrokkenen vrijwillig geven. Daar kom je dus niet ver mee.

Wie wil weten wat er echt is gebeurd tussen de betrokken kabinetten en de rechters, moet beslag kunnen laten leggen op alle communicatie: sms'jes, mails, in- en uitgaande telefoongesprekken, en als het even kan de inhoud daarvan. De enige instantie die dat kan in ons systeem is een onderzoeksrechter of een instantie met de bevoegdheden van een onderzoeksrechter, zoals een parlementaire onderzoekscommissie. Alleen zo'n instantie zal de waarheid kunnen achterhalen. En dat blijft, voor de betrokkenen zelf en voor de werking van onze instellingen, toch het allerbelangrijkste.

Yves Desmet
Politiek commentator