Een nieuw jaar, nieuwe omstandigheden, nieuwe wijsheden. Nu alle partijen aan hun lijsten voor de Vlaamse verkiezingen timmeren, begint het te dagen dat dit geen verkiezingen worden van nationaal, maar vooral van regionaal belang. En dat is natuurlijk de schuld van Herman Van Rompuy.

Toen CD&V in eigen rangen een opvolger voor Yves Leterme zocht, ging de keuze niet alleen over Jean-Luc Dehaene of Herman Van Rompuy, maar ook over een regering die er na zes maanden mee zou ophouden. Dan zouden er niet alleen Europese en regionale, maar ook federale verkiezingen zijn (de optie-Dehaene). Of ze zouden federaal de rit uitrijden, hopelijk tot 2011, met in 2009 alleen Vlaamse en Europese verkiezingen. Uiteindelijk lichtte Van Rompuy die optie.

En zo verandert haast de aard van de Vlaamse en Europese verkiezingen. In de tijd voor Van Rompuy golden die als een serieuze lakmoestest voor de federale regering. Premier Leterme had wel al laten weten dat hij geen lijsttrekker zou zijn, maar dat had veel weg van vaandelvlucht, omdat deze verkiezing hoe dan ook zou worden gelezen als een tussentijdse evaluatie van het federale gebeuren, in casu het klungelkabinet van Leterme I.

Dat was ook zo met de Europese verkiezingen, met dezelfde politici die zich in heel Vlaanderen aandienen, en dus bij uitstek geschikt voor een nationale competitie. Daar stond Guy Verhofstadt al te trappelen van ongeduld om via een Europese landslide weer in het epicentrum van de nationale politiek te komen. Vandaar dat alle partijen weer begonnen te puzzelen over hoe al hun 'kanonnen' moesten worden geplaatst.

Maar ineens kwam Herman Van Rompuy en ineens was alles nieuw. Met hem veranderde het politieke perspectief en zo veranderden alle verhoudingen. Plots stonden de Vlaamse en zelfs de Europese verkiezingen niet meer in het federale teken, en zeker niet in de mate zoals onder Leterme I het geval was geweest. Voor een evaluatie van Van Rompuy I is het te vroeg. En belangrijker nog, Van Rompuy heeft geen relatie met de politici die zich straks bij de kiezer aandienen. Ze kunnen zich niet tegen hem afzetten.

Challenger
Dat is in de eerste plaats een ramp voor Guy Verhofstadt. Zijn beoogde Europese overwinning zal nooit een 'signaal' zijn voor Van Rompuy. Verhofstadt kon alleen maar een challenger zijn voor Leterme. Leterme is de negatie van Verhofstadt en Verhofstadt is de antithese van Leterme. Maar tot Van Rompuy verhoudt Verhofstadt zich als... Ja, als wat? Een Europese stunt van Verhofstadt zou een serieus schot voor de boeg van Leterme I zijn geweest. Voor Van Rompuy I wordt het een vervelend gat in de lucht. De Europese verkiezingen zijn hun tanden kwijt.

Dat geldt ook voor de Vlaamse verkiezingen. Ook die zijn veel van hun nationale relevantie kwijt. Voorlopig trekt geen enkele van de drie klassieke partijen naar de kiezer met echte kopstukken, met ware politieke vedetten. Ze hebben natuurlijk lijsttrekkers, maar ze missen boegbeelden. Daaronder verstaan we: grote namen die over heel Vlaanderen uitgespeeld kunnen worden en die door de man in de straat als echte vedetten worden gepercipieerd. Dat patroon is nu al zichtbaar bij CD&V, Open Vld en sp.a. Zo laat Open Vld weten dat niet partijvoorzitter Bart Somers, maar Vlaams minister Dirk Van Mechelen de Antwerpse lijst zal trekken. We zien ook dat niet federaal defensieminister Pieter De Crem, maar Vlaams Parlementslid Joke Schauvlieghe CD&V-lijsttrekker is voor Oost-Vlaanderen. En dat niet Johan Vande Lanotte, maar John Crombez de West-Vlaamse nummer één wordt.

Natuurlijk is er nog Kris Peeters. Die zit eigenlijk met hetzelfde probleem als Verhofstadt: binnen de CD&V was hij in zekere zin het alternatief voor Leterme, zelfs diens antithese. Hoe moeilijker Leterme het had, hoe belangrijker Kris Peeters werd. Maar parallel aan de komst van Van Rompuy daalde de impact, het dramatische gehalte, van de Vlaamse minister-president. Een half jaar geleden gold Kris Peeters nog als de hoop in bange dagen bij CD&V. Nu lijkt het even alsof er geen bange dagen meer zijn. En als het land toch moet schuilen, dan waakt premier Van Rompuy wel. Een half jaar geleden was een prima stemmenresultaat voor Kris Peeters ook voor de federale premier een feit. Nu versterkt dat vooral zijn positie als minister-president.

Overigens zijn de Vlaamse lijsttrekkers geen onaardige politici. Ze hebben naam bij wie politiek geïnteresseerd is en ze doen zelfs bij het brede publiek een belletje rinkelen. De meesten hebben zich ook al flink bewezen voor de kiezer. In 2004 haalde Joke Schauvlieghe in Oost-Vlaanderen 61.000 voorkeurstemmen, een redelijk reusachtig aantal.

Echte vedetten
Toch is er een 'maar'. Ook onder stemmenkanonnen zijn er twee soorten politici. Zij die stemmen ophalen in eigen kring en zij die ook daarbuiten stemmen wegkapen. Degenen die tot de tweede groep behoren, zijn de echte vedetten, want zij laten hun partij boven zichzelf uitgroeien. Tot nader orde horen zowat alle lijsttrekkers voor juni 2009, zeker degene die de drie klassieke families voorlopig naar voren schuiven, thuis in de kleine categorie: de populaire jongens en meisjes in eigen kring. Stel dat sp.a uitpakt met Peter Vanvelthoven in Limburg, John Crombez in West-Vlaanderen, Caroline Gennez in Antwerpen, en Bruno Tobback of Frank Vandenbroucke in Vlaams-Brabant. Dan zetten de Vlaamse socialisten - én progressieven - inderdaad goed volk in. Maar zij zijn geen raiders bij een niet-socialistisch, laat staan een niet-progressief publiek. In Limburg is zelfs nationaal boegbeeld Jo Vandeurzen vooral voor CD&V'ers een halve heilige en een hele vedette, nog niet voor liberalen of socialisten (tenzij de provinciale pers hem zo'n superstatus zou toedichten).

Zo zou weleens een aparte dynamiek kunnen ontstaan. Op de politiek relevante plaatsen staan geen Dehaenes, geen Stevaerts, geen Verhofstadts of Tobbacks, en wellicht ook geen Leterme. Minder dan ooit wordt de vlottende kiezer aangesproken, de man of vrouw die de politiek slechts van ver volgt. Dat maakt dat de kansen nooit beter waren voor Lijst Dedecker, de enige man die niet persoonlijk hoeft op te komen maar toch in elke provincie aanwezig is door de handige naam van zijn lijst. Als geen enkele partij een kopstuk opstelt die Dedecker wil bekampen of kan tegenhouden, moeten ze achteraf niet janken als hij loopt te glunderen.

Maar zelfs dan zal zijn winst relatief zijn. Het zijn immers 'maar' Vlaamse verkiezingen. Zo worden het, paradoxaal, net de verkiezingen die Dehaene in 1992-'93 op het oog had in zijn Sint-Michielsakkoord: een regionale stembusslag met een eigen dynamiek, verkiezingen die het federale niveau niet hoeven te hinderen, laat staan verstoren.

Want als Vlaamse ministers als Hilde Crevits, Veerle Heeren of Patricia Ceyssens al een 'belangrijke' rol moeten spelen, dan is het politieke gewicht van die verkiezingen inderdaad navenant. Dan gaat het om betere provincieraadsverkiezingen. Misschien is dat maar goed ook.

Walter Pauli


Vandaag in De Gedachte in De Morgen ook nog:

'Duurzame mobiliteit is een kwestie van solidariteit': ETIENNE SCHOUPPE (CD&V), staatssecretaris voor Mobiliteit in de federale regering, gelooft in de weg van de geleidelijkheid voor de transportsector.

'Adoptie via het achterpoortje': TOM COCHEZ, medewerker van deze krant en zelf adoptieouder, wijst op de kwalijke gevolgen van de handelswijze van CD&V-politica Els Schelfhout.