Marc Goethals, cardioloog en fijnstofspecialist, wijst erop dat de Belg gemiddeld 13,6 maanden aan levensverwachting inboet door fijn stof.

Een snelheidsverlaging om het smogprobleem op te lossen is een 'flutmaatregel' volgens mobiliteitsclub Touring. Jean-Marie Dedecker trok er al eerder tegen van leer. Dokter Marc Goethals pleit van de weeromstuit voor een permanent smogalarm.

Nauwelijks een week na het vorige zitten we alweer in een nieuw smogalarm. Dedecker vond het in deze krant nodig om te gewagen van een smogbedrog. Het wordt echter stilaan duidelijk dat Vlaanderen meer dan ooit nood heeft aan een permanent smogalarm. Natuurlijk zijn ook dringend structurele maatregelen nodig om de luchtvervuiling in Vlaanderen terug te dringen. Ontmoedigen van dieselverkeer, subsidiëren van roetfilters, ondersteunen van openbaar vervoer, rekeningrijden, ontmoedigen van vrachtverkeer zouden een absolute prioriteit moeten zijn. Men neemt nauwelijks initiatieven ter zake hoewel de luchtvervuiling en blootstelling van onze bevolking de hoogste is in Europa.

Terecht heeft Frans Fierens van Ircel (Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu) verwezen naar de 13.000 doden per jaar in ons land als gevolg van vervuiling met fijn stof (PM2.5, 'particulate matter' of stofdeeltjes met een diameter < 2.5 µm). Deze gegevens komen niet van Madame Soleil maar van het project CAFE (Clean Air for Europe, 2005), een studie in opdracht van de EU. In de CAFE-studie werd dan nog geen rekening gehouden met de invloed van PM2.5 op pasgeborenen (onder andere toename van wiegendood), kinderen (astma) en jongeren tot 30 jaar, noch met de uitzonderlijke situatie in Vlaanderen, waar door de hoge dichtheid van het wegennet en de lintbebouwing de blootstelling van de bevolking zeer intens is.

De Belg boet hierdoor gemiddeld 13,6 maanden aan levensverwachting in, wat beduidend meer is dan het Europees gemiddelde (8,6 maanden). Als hij nog andere risicofactoren voor hart- of longaandoeningen heeft (roken, diabetes, hypertensie, allergie enz.) komt dit neer op ettelijke jaren levensduurverkorting.

Het resultaat van structurele maatregelen laat spijtig genoeg jaren op zich wachten. Kortetermijnmaatregelen om de piekvervuiling op te vangen blijven daarom absoluut noodzakelijk. Een beperking van de maximumsnelheid leidt onmiddellijk tot minder luchtvervuiling. Door snelheidsbeperkingen kunnen pieken in sterfte en hospitalisatie worden beperkt.

Pieken in fijnstofvervuiling doen zich immers voor bij koud en windstil weer en/of bij temperatuurinversie, waardoor onze vervuilde lucht niet meer wordt afgevoerd naar de buurlanden. Men vergeet maar al te graag dat onder normale weersomstandigheden Vlaanderen zijn vervuilde lucht naar de buurlanden exporteert. Deze pieken in fijn stof komen dus volledig op het conto van het binnenlands transport, industrie en huisverwarming.

Ernstige situatie
De talloze overschrijdingen van de Europese dagnorm van 50 µg/m2 PM10 (diameter < 10 µg) zijn dan ook vrijwel uitsluitend het gevolg van de in ons land gecreëerde luchtvervuiling en hebben bitter weinig uitstaans met het grensoverschrijdend effect, waarachter het beleid zich zo graag verschuilt. Dit serre- of cañoneffect speelt ook lokaal: de vuile lucht blijft tussen de huizen hangen. Dan over de wegen blijven razen alsof er niets aan de hand is, getuigt van weinig respect voor de medemens, zeker voor de meest kwetsbaren zoals kinderen, ouderen en patiënten met een hart- of longaandoening. Hoge waarden voor fijn stof zijn immers gewoon een maat voor de ernst van de luchtvervuiling waarbij ook andere vervuilers zoals benzeen, zwarte rook, polycyclische aromatische koolwaterstoffen zeer toxische waarden aannemen. Men mag dus luchtvervuiling geenszins verengen tot een probleem van fijn stof alleen.

Ramen en deuren sluiten helpt overigens weinig, de luchtvervuiling binnenshuis is nagenoeg even groot als buitenshuis. De Wereldgezondheidsorganisatie neemt aan dat voor PM2.5 ongeveer 2-5 µg/m2 als een relatief veilige achtergrondconcentratie kan worden beschouwd. Dit zijn waarden waarvan men in België alleen maar kan dromen. Dat er tijdens smogalarm courant waarden worden geregistreerd tot 200 µg/m2 (www.irceline.be) zegt genoeg over de ernst van de situatie.

De keuze voor smogalarm wanneer het door de meteorologische omstandigheden te voorzien is dat de PM10-waarden boven de 70 µg/m2 zullen uitstijgen is dan ook perfect te verantwoorden. Dat er geen drempel of kritische grens bekend is kan alleen maar een aanmoediging zijn om de luchtvervuiling maximaal terug te dringen en daarvoor dienen politieke keuzes te worden gemaakt en nu eenmaal drempelwaarden te worden vastgelegd.

Milieu en gezondheid
Het hele betoog van Dedecker is opgebouwd rond de studie van RIVM (650010012). Die studie uit 1999 kan bezwaarlijk actueel worden genoemd. Dedecker heeft wel gelijk dat er in Nederland massaal en veel recenter onderzoek voorhanden is waaruit blijkt dat men in ons land met de strategische keuze om Vlaanderen verder uit te bouwen als logistieke poort een volstrekt onverantwoorde beleidskeuze maakt. De grote milieu-uitdagingen voor het dicht bevolkte Vlaanderen zijn immers lawaai en luchtvervuiling, beide onlosmakelijk verbonden met logistiek en transport. Beide hebben dramatische gevolgen voor de gezondheid en kosten de maatschappij handenvol geld.

Het milieubeleid zou dus zeer nauw moeten aanleunen bij de preventieve gezondheidszorg. De inbreng van artsen is dus van groot belang. Spijtig genoeg wordt de medische wereld steevast als een onheilsprofeet uit het debat geweerd.