Gooi de begroting en het relanceplan weg

John Crombez en Johan Vande Lanotte : de regering liegt voor. John Crombez werkt bij de nationale studiedienst van de sp.a. Johan Vande Lanotte is senator en voorzitter sp.a West-Vlaanderen.


De regering hoopt voor het einde van deze week aangepaste cijfers over de begroting van vorig jaar voor te kunnen leggen. Dat verklaarde minister van Financiën Didier Reynders gisteren na afloop van de vergadering van het kernkabinet. Sp.a'ers John Crombez en Johan Vande Lanotte maken nu al brandhout van het werk van Reynders.

Zonder dat er al een officiële mededeling is gebeurd, is gebleken wat we voorspelden: de begroting van 2008 heeft een tekort, van om en bij 3,5 miljard euro of één procent van het BNP. Vanuit de regering is nu al te horen dat het door de crisis komt, maar niets is minder waar. De gevolgen van de crisis zullen voor de begroting pas in 2009 echt doorwegen: in 2008 is er al bij al nog steeds een groei van 1,2 à 1,5 procent. Als er nu één procent tekort is, dan is dat omdat de regering zichzelf en de bevolking steevast blaasjes heeft wijsgemaakt.

Hoofdoorzaak zijn de fiscale ontvangsten. Van bij de opmaak van de begroting werd het groeicijfer van de fiscale ontvangsten door ons in vraag gesteld. Maar het meest opmerkelijke feit deed zich voor in juli.
Terwijl alle informatie aangaf, zelfs de ramingen van de administratie van financiën, dat de inkomsten tegenvielen, organiseerde minister van financiën Reynders een persconferentie. Inhoud van zijn mededeling: de ontvangsten waren niet alleen goed, ze waren zelfs beter dan verwacht. Pittig detail: de minister organiseerde wel een persconferentie, maar geen begrotingscontrole. De "nieuwe" (verzonnen is beter) cijfers werden op de regering zelfs niet besproken of bediscussieerd. De andere ministers lieten lijdzaam begaan. En met het fictief overschot werden nieuwe uitgaven beslist.
Het is een patroon dat een paar keer is teruggekeerd in de regering: aankondigen dat de begroting in orde is, zonder dat de inkomsten er zijn, en wel de uitgaven doen. Een financieel directeur of een boekhouder van een gemiddeld bedrijf zou aan de deur worden gezet. Het gevolg is dat het structureel tekort snel opliep. Nochtans hadden ze van de vorige regering een begroting geërfd die structureel in evenwicht was in 2007. Naar de buitenwereld ontkent de regering dat uiteraard, maar op de ministerraad van half april heeft ze dat wel zelf bevestigd en aan de Europese unie overgemaakt.

Te weinig inkomsten dus, en steeds nieuwe uitgaven beslissen. Het werd elke maand erger, en steeds werd zowel de kritiek in het parlement als de ramingen van de eigen administratie weggelachen. Wat de ontvangsten betreft, ziet het er naar uit dat het wegvallen ervan echt structureel is geworden. In 2008 werd ook duidelijk dat op de administratie gekwalificeerd personeel niet werd vervangen, maar dat het liberale personeelskantoor volop mensen "plaatste" zonder de nodige kwalificaties. Het gevolg is dat her en der te lande de controles gewoon stopten. En recent nog werd duidelijk dat ook de inning zelf om één of andere reden weer is stilgevallen. Met dezelfde minister van Financiën op post kunnen we er inderdaad vertrouwen in hebben dat de teloorgang van de staatsontvangsten verdergaat.

Er is nog een tweede belangrijk element. De regering, met de liberale partijen op kop, ging er prat op de overheidsuitgaven zelf goed onder controle te houden. Het overheidsbeslag moest en zou dalen. Maar in het rapport van december van de Nationale Bank, staat duidelijk dat de primaire uitgaven in 2008 1,2 procent van het bruto binnenlands product stegen, en er wordt verwacht dat ze in 2009 nog eens 0,6 procent zullen stijgen naar 46,3 procent (p.17). Dit is veel sneller dan ooit te voren. Er werd niet zuinig bestuurd. Het onder controle houden van de overheidsuitgaven blijkt dus maar een zoveelste slogan, één in een lange rij.

Openbare financiën in de soep
De globale conclusie is ontstellend. Het parlement werd voorgelogen, de ramingen van de administratie ontkend. Er is een structureel tekort in 2008 van meer dan 3 miljard euro, dat maar voor een deeltje is veroorzaakt door de crisis van de laatste maanden. Ondertussen is nog 1 miljard euro extra uitgaven. Met dezelfde stelligheid waarmee we een tekort van één procent voor 2008 voorspelden (en wat nu dus uitkomt), kunnen we nu zeggen dat de begroting 2009 op een tekort van drie procent afstevent! En dus moeten we de recessie aanpakken, startend met een immense verslechtering van de financiën door het wanbeleid in 2008. De nieuwe premier wil terug naar een structureel gezonde begroting, wat ook de reden was dat hij terecht het relanceplan afkraakte voor hij premier werd. Maar ook hier doet de eerste communicatie van de nieuwe regering het omgekeerde dan vertrouwen wekken. De communicatie is dat het relanceplan blijft wat het is, dat het tekort van 2008 veroorzaakt is door de crisis, en dat de uitgaven van de sociale zekerheid moeten geviseerd worden. Onvoorstelbaar eigenlijk, een ideaal middel om de openbare financiën opnieuw de soep in te draaien en de sociale zekerheid op de helling te zetten. We worden ver teruggeslagen in de tijd. Tegenover de nieuwe premier kunnen we dus enkel herhalen : breng orde in het regeringshoenderhok, gooi de begroting en het relanceplan weg, stel een nieuw op dat én realistisch is én toekomstgericht werkt.