Walter Pauli maakt de politieke tussenstand van de week op.

Soms gaat het hard. Zeshonderdvijftig bijkomende ontslagen bij ArcelorMittal in Gent, meer dan 260 mensen buiten bij Bekaert-Hemiksem. Dat is een fraaie balans voor één vrijdag. Daarover praten we nog, en misschien nog over de tijdelijke werkloosheid bij Ford Genk, of het hak- en snoeiwerk in de media (Corelio, De Morgen, VMMa, VRT). Andere ontslagen zijn we al vergeten.

Wie herinnert zich nog de drama's bij chemiebedrijf UCB in Anderlecht, bij chipproducent NXP in Heverlee, bij tegelfabrikant Marlux Klaps in Tessenderlo, bij metaalproducent Noble International te Gent, bij rioolbuizenproducent Stradus Aqua in Geraardsbergen, bij textielproducent De Saedeleir in Dendermonde? Het was allemaal 'nieuws'. Eén dag, bij sommige bedrijven wat meer. Elke afvloeiing werd opgevolgd door een nieuwe ontslagregeling, elke onheilstijding door andere rampspoed.

Het veelbesproken interprofessioneel akkoord (IPA) van afgelopen week kwam dus niets te vroeg, want de kern ervan is hoognodig. Niet wegens de inderdaad exuberante kostprijs, maar vanwege het hart ervan: de regeling over werkloosheid. Ook al waarschuwde minister van Werk Frank Vandenbroucke (sp.a) tegen bepaalde neveneffecten van bepaalde onderdelen ervan, veel van wat de onderhandelaars overeenkwamen, is goed, rechtvaardig én hoogstnodig. Ook al waren de eerste perscommentaren erg negatief, zowel voor het IPA als het daarbij aangeklonken relanceplan van de regering-Leterme. Dat kost 1,7 miljard euro. Dat lijkt een normaal bedrag, zeker vergeleken met de miljarden euro's voor Fortis of Dexia, maar het is het niet.

Midden de jaren negentig sprong eerste minister Jean-Luc Dehaene de toenmalige IPA-onderhandelingen ook al eens bij. Dat gezelschap bestond toen uit VBO-baas Georges Jacobs, zijn secondant Tony Van De Putte, ABVV-boss Mia De Vits en ACV-voorzitter Willy Peirens. Zij kregen tussen het miljard en anderhalf miljard frank. Door het huidige relanceplan sluit de regering-Leterme af met een tekort van dik anderhalf miljard euro. Dat hypothekeert de pensioenen, zonder twijfel.

Zwaar beperkt
Toch is er in de kering meer dat ten gunste van dit IPA spreekt. Misschien was er dit keer wel véél geld nodig, ondanks de precaire begrotingstoestand.

Even de geschiedenis in. Onze sociale zekerheid is niet opgezet als een vorm van 'onderstand' - daarvoor dienden de 'Openbare Onderstand', later 'OCMW' geheten - maar als een vorm van verzekering. Bij pech wordt de schade vergoed, of tenminste zwaar beperkt. Die behoefte aan veiligheid zit haast in onze 'volksaard'. Waar de overheid het niet doet, organiseren wij Belgen onze private sociale extra's. We betalen voor hospitalisatieverzekeringen, bovenop de ziekteverzekering, en er kwam een tweede, zelfs derde pensioenpijler naast het wettelijke pensioen.

In de werkloosheid geldt dat niet. Onze uitkeringen zijn zo laag dat ze veeleer een variant op de OCMW-betalingen zijn dan een billijke verzekering tegen het onfortuin zonder werk en dus zonder arbeidsinkomen te vallen.

Tot de late jaren zeventig was dat anders. Toen was 'den dop' inderdaad een vorm van verzekering tegen het malheur zonder werk te vallen. Maar de jaren nadien werd dat stelsel drastisch afgebouwd. In de jaren tachtig moest er bespaard worden, en dus zéker op de 'royale' werkloosheid. In de jaren negentig was er de 'hangmatdoctrine' van Dehaene: werklozen moesten zich onbehaaglijk voelen, pas dan zouden ze werk zoeken. In de paars-(groene) jaren (1999-2007) werd dat beleid eigenlijk nog versterkt. Paars wilde het land 'activeren', en dus zette men in op het goedkoper maken van arbeid. Níét op het beter - veiliger - maken van de uitkeringen voor werklozen.

In de eindfase van paars beleefde Vlaanderen zelfs haar 'golden sixties revisited', en dreigde - dréígde - een volledige tewerkstelling. Dat brengt namelijk een tekort aan beschikbare arbeidskrachten mee, zeker in knelpuntberoepen, en het VBO en Open Vld startten prompt het debat om zo snel mogelijk een nieuwe, economische immigratie op te starten.

In een paar maanden tijd werd dat hyperoptimistische perspectief weggeblazen. Sinds de zomer is het ineens volop crisis, dreigt werkloosheid, in elke stad, voor elke leeftijdscategorieën en voor iedere beroepsgroep.

Ineens zagen ook de werkgevers hoe bangelijk diep de kloof geworden was van de werkloosheidsuitkering. De afgrond.

Door de bestaande 'plafonnering' kreeg een werkloze, ongeacht wat hij of zij verdiende, maximaal een dikke duizend euro per maand. Wie 'samenwonend' was zonder zelf gezinshoofd te zijn, (in de praktijk: onwaarschijnlijk veel vrouwen) viel nog eens terug op een bedrag dat alleen in de honderden euro's te vatten is. Per maand. Zo was het plafond in de praktijk de zoldering van een lage, oncomfortabele kelder. Een krocht waar zelfs een zuinig mens zijn hoofd stoot.

Als het IPA één revolutie doorvoert, dan deze: na dértig jaar schraalhans in de werkloosheid, werd de 'onderstand' opnieuw een 'verzekering' die naam waard. Voor werklozen komt er een extra bij die makkelijk oploopt tot enkele honderden euro's.

Nog essentiëler: de werkloosheidsregeling werd niet zomaar bijgespekt, maar vooral gemoderniseerd. Een voorbeeld. Al lang vragen werkgevers en liberale partijen een 'regressiviteit, zo niet een begrenzing in de tijd': de uitkeringen moeten dalen en na een tijd stoppen. Dat laatste werd grotendeels gerealiseerd of tenminste op sporen gezet met het paarse Generatiepact. Dat spoorde werklozen aan en hielp, zo niet dwong hen werk te zoeken en/of aan te nemen en dat binnen bepaalde termijnen. Natuurlijk bleven er nog problemen voor doelgroepen zoals jongere en oudere werknemers en langdurig werklozen die terug aan het werk gingen. Vandaar de woede van Frank Vandenbroucke dat dat nu overhoop wordt gehaald.

Stormvloedkering
Met dit IPA kwam er regressiviteit bij. Niet door werklozen af te pakken, wat in de huidige omstandigheden brutaal, zo niet ongekend cynisch zou zijn. Wel door de werklozen bij te steken, maar alleen in hun eerste jaar.

Driehonderd euro in het eerste half jaar, 150 euro de volgende zes maanden. Daarna vallen ze terug op de oude (zij het 'verbeterde') uitkering. Driehonderd euro per maand, zij het in een overgangsfase, is niet het verschil tussen hemel en hel, maar wel tussen huis en hel. Kun je je hypotheek blijven afbetalen? Hou je je huishouden samen, je studerende kinderen, je extra uitgaven in de eindejaarsperiode? Kun je straks bij de solden nog iets doen, vrouw en kinderen alvast kleden voor koude dagen, in elke betekenis van het woord?

Zeker, er valt kritiek te geven op dit IPA, over dit relanceplan. Elk verstandig mens is ongerust over de kostprijs. Stelt zich vragen over stookoliebonussen, of het gigacadeau dat de werkgevers bedongen hebben aan lastenverlagingen. Maar dit IPA was ook een hoogst noodzakelijke dam, zo niet een stormvloedkering tegen de kredietcrisis. Niet alleen voor de economie, maar ook voor de bedrijven en hun werkvolk. Voor al die mannen en vrouwen die ineens horen dat ze niet meer voorbij de poort moeten stappen van Bekaert of Arcelor, hoe graag ze dat ook zouden willen. Voor het uitkopen van die werkloosheidssteun mag best wat geld worden uitgegeven.

Meer dan over procenten en ratio's ging het voorbije IPA over mensen. Het was een duur, maar geen vet akkoord.