Als het brandt, giet Walter Pauli olie op het vuur.

Interviewers mogen zo beslagen zijn als ze willen, zo geduldig pellen aan de ziel als ze kunnen, af en toe is het beeld even onthullend dan het woord. Dat bleek uit het recente Zeno-interview met Bert Anciaux in deze krant (DM 29/11). Het beslagen duo Filip Rogiers en Yves Desmet legde de Vlaamse minister van Cultuur op de rooster. Wie had gedacht dat ze uit de mond van een snikkende 'Blète-Bert' een larmoyant verhaal zouden noteren over het einde van Spirit/Vl.Pro, kwam bedrogen uit. In die mate dat de interviewers tot tweemaal toe verwonderd constateerden dat Bert er "wel zeer onthecht" bij zat. Versta: met een opvallend gebrek aan emoties. Dat was juist gezien.

Nochtans zou je dat allerminst verwachten, zeker niet bij een zelfverklaard gevoelsmens als Bert Anciaux: onthechting bij de breuk met zijn partij, bij het begin van de doodsstrijd van zijn politieke kind. Vl.Pro ligt op sterven, en Bert Anciaux weent niet.

Kietelen
Integendeel. Hij lacht en glundert. Precies dat toonde fotograaf Filip Claus. Een Anciaux op weg naar de sp.a, maar desondanks zo vol zelfvertrouwen om wat te kietelen en een Vlaamse Leeuw om de schouders te draperen. En dan zijn gezicht, met die innemende 'het gaat me best af'-glimlach, zijn twinkelogen vooral. We keken naar de Bert van de grote dagen, de Bert die minister van Cultuur werd, die in 2003 in triomf mee opstapte naar het VUB-Kultuurkaffee, even glunderend en gloriërend als zijn gezel Steve Stevaert.

Ogen als spiegel van de ziel. Ogen die niet kunnen verzwijgen wat de mond niet vertelde. In het interview laat Anciaux geen steek vallen. Op één, klein, tussenzinnetje na. Nu wil hij nog geen liedje zingen, zei hij. Straks pas: 'Here Comes the Sun'. Op de foto wacht Anciaux niet tot straks. Op het beeld roept en jubelt hij alvast: joepiedepoepie.

Wie het interview in Zeno leest in functie van de foto van Anciaux, merkt blijdschap en opluchting. Fiew, heeft die Bert even geluk dat Bettina Geysen geen ruggengraat had om te weerstaan aan het Knack-verhaal over haar onkosten bij de VRT en prompt ontslag nam.
Want dat bracht de ontbinding van Vl.Pro in een stroomversnelling En heeft die Anciaux vervolgens pas écht geluk dat Vl.Pro besliste om alleen door te gaan. Want stel dat Vl.Pro dat niet deed, en braaf in kartel bleef. Daar zou Anciaux dan zitten, in zijn Vl.Pro-huls.

Neen? Bert Anciaux wil aan politiek doen. Daarvoor moet hij verkozen raken. Een goede plaats op de lijst krijgen. Anciaux zou in theorie ook als lijstduwer verkozen kunnen raken, maar op een sp.a-lijst blijft dat zelfs voor hem riskant. In 2006 was hij lijstduwer in Brussel, stemmenkanon 'Bert', zogezegd een van de sterkste politieke merken van het land. Hij werd tot zijn ontzetting niét verkozen.

Petite histoire: nadien kreeg hij een interview in Zeno. Hij wilde pas na oneindig veel gezeur en zelfs een dreigement ('geen foto, geen interview!') voor diezelfde Filip Claus poseren. Het werd een superkorte sessie met een onwillige, hoekige, argwanende Anciaux. Dié Bert zat slecht in zijn vel.

Om maar te zeggen: Anciaux wil dus boven aan een lijst. En liefst als lijsttrekker. Voor een politicus als Anciaux is dat niet eens een onzinnige wens. Maar hij zit 'slechts' bij Vl.Pro, dus zou dat nooit kunnen. Hier moet hij altijd aankloppen - 'bedelen' - voor een plaats. Indien de sp.a toch zou toegeven aan een Vl.Pro'er, riskeert voorzitster Caroline Gennez een rel met haar eigen kader en leden, en vervreemding van (een deel van) haar kiezers.

De s van socialist
Maar nu Vl.Pro zich het leven onmogelijk maakt, grijpt Bert Anciaux deze reuzenkans om uit zijn zelfgeweven cocon te raken. Zonder apart etiket kan hij ineens wel een Brusselse of Europese lijst trekken. En Gennez heeft haar oneliner al klaar: "We gaan in eigen rangen toch geen apartheid invoeren? Socialisten rekenen toch niemand af op zijn afkomst?"

Blijft natuurlijk nog de vraag of Bert Anciaux zich ooit 'socialist' zal noemen. Het antwoord lijkt 'neen' te zijn. Wie het wilde verstaan, tekende dat de voorbije dagen al op uit de mond van Anciaux. Het plan bestond om nog één keer als kartel naar de kiezer te gaan, en dan 'met iets nieuws, progressiefs' uit te pakken. Maar de 'a' in sp.a zal hij wel één keer willen uitleggen, als het moet als een afkorting voor 'Anciaux'.

En dan heeft sp.a zijn tijd gehad. Dat is niet alleen de wens van Anciaux. Een aantal Vlaamse socialisten heeft al langer dan vandaag merde aan socialisme. Ze horen liever 'links' of 'progressief'. Dat is minder beladen, ondervindt minder weerstand, zeker bij de snel groeiende, zogezegd 'anti-establishment'-achterban van Jean-Marie Dedecker. Want socialist rijmt op belgicist, en sp.a verwijst naar de PS. Brrr.

Zeker omdat die weerstand al ouder is dan het fenomeen LDD. Ga na: de drie voorgangers van Gennez poogden alledrie af te geraken van dat 'socialisme'. Eerst Patrick Janssens: in 2001 werd SP sp.a. Officieel 'socialistische partij anders', maar de baseline drukte uit waar Janssens naartoe wilde: 'Sociaal Progressief Alternatief'. Janssens vertrok naar Antwerpen voor 'Stads Partij Antwerpen'. (En als de grootste Vlaamse stad het zonder 'socialisten' kan stellen, en zelfs succesvol is, waarom zou dat elders niet gaan?)

Was Janssens door zijn marketeerverleden nog verdacht bij een deel van de achterban, Steve Stevaert werd ook door Volkshuissocialisten bemind. Toch was het Stevaert die in het geheim de operatie 'Pro' uitwerkte. 'Pro' - tegelijk 'voor' en 'progressief' - moest (althans in eerste instantie) een koepel boven sp.a, Spirit en de toen nog te verwachten groenen en ACW'ers worden: het kartel zou in wisselende samenstelling één naam hebben. Ook die operatie kantelde, en Stevaert vertrok naar Limburg.

Scherp
En toen kwam Johan Vande Lanotte, en die deed er opnieuw alles aan om tot zo'n nieuwe formule te komen. Hij liet partijcongressen ideetjes van Amnesty International, Greenpeace en zelfs de Gezinsbond aannemen, en werkte hard aan zeer open - en spectaculaire - lijsten voor 2007. De operatie mislukte, ondermeer door hevig tegenstribbelen van... Spirit. Te noteren valt dat toen al in gesprekken (we spreken over najaar 2006) Geert Lambert de eigen naam niét wilde opgeven, en Bert Anciaux 'meer bereidheid' vertoonde. Vandaar ook dat de Ja!-campagne zo laat op gang kwam, zo onaf leek. Logisch, want een niet-voltooid plan werd wanhopig bijgestuurd. Nog altijd wijt Vande Lanotte de nederlaag van 2007 aan dat falen. "En elke voorzitter na mij zal met hetzelfde fundamentele probleem geconfronteerd worden", zei hij.

Caroline Gennez zal die gedachtegang ook wel kennen, al is zo'n operatie niet evident, zeker niet met een dreigende dissidentie van SPA-Rood op de linkerflank. Maar ook (New) Labour of het ABVV hebben geen 'S' in de naam, en zelfs Amada - Alle Macht aan de Arbeiders - was ooit soepel genoeg om zich te hervormen tot Partij van de Arbeid. En dat met Anciaux een nieuwe partij ook andere ideeën, andere gevoeligheden binnenkrijgt - meer Vlaamse, soms zelfs uitgesproken flamingante - dat zal wel. Het speelt zelfs in de kaart van ex-Teletubbies als Vande Lanotte en Vandenbroucke.

Anciaux staat dus scherp: hij wil zo graag. Een aantal sp.a'ers toont zich hijgerig noch gewillig, maar is dat eigenlijk wel. En zoals dat gaat: daar komen soms kinderen van. Een nieuwe naam, een nieuwe partij... de fiere vader staat alvast te popelen.


Vandaag in De Gedachte in De Morgen ook nog:

De Bill Ayers die ik ken, van vroeger en nu: WILLIAM AYERS legt uit wat hij te maken heeft met Barack Obama. Ayers is medestichter van de radicaal-linkse beweging The Weather Underground, professor onderwijskunde aan de University of Illinois, en auteur van het binnenkort te verschijnen 'Race Course: Against White Supremacy'.

Laten we samen 'onze' cultuurcanon bepalen: JAN GOOSSENS over de cultuursubsidies 2009. Goossens is artistiek leider van de KVS.