Bij de openbare omroep is maandag een bom ontploft. Gedelegeerd bestuurder Dirk Wauters trok naar de raad van bestuur met onder de arm een plan, dat hij had doorgenomen met de top van de VRT, maar nog niet met het personeel en de vakbondsafgevaardigden. Dat de VRT alweer zou moeten besparen, dat had het personeel in de wandelgangen wel al opgevangen. Voor welk bedrag (71,5 miljoen euro over drie jaar) en hoe dat moet gebeuren (met 150 mensen minder), dat komen ze officieel pas vanmiddag te weten.

Het besparingsplan van Wauters is drastisch, maar wellicht wel noodzakelijk. Althans, als Dirk Wauters zich wil houden aan de ambities van de VRT die in de zomer van 2006 op papier zijn gezet. Dat contract - de beheersovereenkomst 2007-2011 - werd ondertekend door de Vlaamse regering, de raad van bestuur en de toenmalige directie van de VRT. De ambities kunnen als volgt worden samengevat: altijd en overal de grootste zijn. De kwaliteit van het aanbod van de VRT kwam in die beheersovereenkomst pas op de tweede plaats onder de rubriek 'strategische doelstellingen'. Op de eerste plaats staat 'bereiken van een groot publiek.' Wat dat betekent, een groot publiek bereiken, is met cijfers vastgelegd: de VRT moet met zijn aanbod over de verschillende media op maandbasis minstens 90 procent van de bevolking bereiken. Met zijn tv-kanalen moet de openbare omroep elke week tachtig procent van de tv-kijkende Vlamingen bereiken.

Dat mag dan wel mooi en ambitieus klinken, is het ook realistisch in een medialandschap dat de jongste jaren drastisch overhoop is gegooid? Eén en Canvas hebben vandaag niet langer alleen VTM als concurrent, maar ook 2BE, VT4, VijfTV, Vitaya, Kanaal Z, de buitenlandse zenders, steeds meer digitale nichekanalen, films in schitterende beeld- en geluidskwaliteit waarvoor je niet eens meer naar de videotheek hoeft of tv-reeksen die in Vlaanderen nog niet worden uitgezonden maar die je via het internet weliswaar niet mag maar wel gratis kan downloaden. Ga naar een internationaal mediacongres en altijd zal je horen dat de massazenders verleden tijd worden. 'Versnippering' is het woord van de toekomst. Mensen kunnen en zullen kijken naar wat ze willen, wanneer ze willen en op het medium - traditionele tv, digitale tv, laptop, AppleTV, Blackberry, iPhone... - dat hen daarvoor het meest geschikt lijkt.

Wil de VRT vandaag én morgen toch nog altijd tachtig procent per week van de tv-kijkende Vlamingen bereiken, dan kost dat veel geld. Dat is ook de reden waarom Tony Mary en Aimé Van Hecke, voormalig gedelegeerd bestuurder en directeur televisie, destijds een duur en exclusief contract hebben getekend met productiehuis Woestijnvis, met een bonussysteem waarmee Woestijnvis een extra cheque krijgt telkens wanneer een programma in de top drie van de kijkcijfers belandt. Want Woestijnvis betekent, dankzij programma's als Man Bijt Hond, De Pappenheimers en De Slimste Mens, een garantie voor de in de beheersovereenkomst vastgelegde ambities. Dat is ook de reden waarom huidig CE0 Dirk Wauters voor de zomer vijf à zes miljoen euro per jaar uittrok om de rechten op het Belgische voetbalcontract binnen te halen. Gespreid over drie jaar eisen die rechten dus minimum 15 miljoen euro op uit het budget van de omroep. Vijftien miljoen die gebruikt had kunnen worden voor de stijging van de salarissen na drie indexeringen, mocht de openbare omroep de voetbalrechten aan de commerciële zenders gelaten hebben. In de plaats daarvan kiest de VRT er nu voor om de helft van de mensen die het bedrijf verlaten niet te vervangen.

Als hij de grootste wil zijn, dan moest Dirk Wauters een fors besparingsplan op de tafel van de raad van bestuur gooien. Want de inkomsten van de VRT - die voor twee derden uit overheidsgeld bestaan maar voor één derde afkomstig zijn van onder andere radioreclame, tv-sponsoring of digitale diensten zoals Ooit Gemist - zijn vandaag niet van die orde om de huidige ambities te realiseren. Dat betekent niet dat Tony Mary en Aimé Van Hecke compleet verkeerd hebben ingeschat hoeveel euro's de VRT zelf uit de markt kon halen. Het probleem is dat de manier waarop ze dat zouden doen - zoals nieuwe afleveringen van Flikken tegen betaling aanbieden via BelgacomTV - niet toegestaan werd. De beheersovereenkomst moet dus nog altijd worden ingevuld, maar de manier waarop dat zou gebeuren, is achterhaald.

Daarom had Wauters in plaats van een besparingsplan ook kunnen, en misschien zelfs moeten, vragen aan de raad van bestuur en aan de minister van Media Kris Peeters (CD&V) om de beheersovereenkomst te herbekijken. Samen hadden ze een nieuw contract kunnen uitwerken. Met andere, minder grote ambities. Nu moet hij zich houden aan een beheersovereenkomst die is afgesloten op maat van de voorstellen van een andere directie, met andere prioriteiten en een andere visie. Meer zelfs, Wauters had dat deze week niet moeten vragen, hij had dat al voor de zomer kunnen doen.
Toen stond bij de minister van media een tussentijdse evaluatie van de beheersovereenkomst in de agenda gepland. Niet nodig, zei de directie van de VRT op dat moment, de beheersovereenkomst zou tot 2011 zoals afgesproken gerealiseerd worden. Vandaag blijkt hoe.