Vlaamse Obama maakt nog geen kans

Orhan Agirdag wijst op de grote ongelijkheid tussen allochtonen en autochtonen in ons land. Agirdag is socioloog aan de UGent en voert onderzoek naar onderwijs, segregatie en etnische diversiteit.


'Een uitgesproken zwarte presidentskandidaat met een moslimnaam kwam op de proppen met een inclusief maatschappelijk project dat zeer diverse kiezers overtuigde', schreef columnist Jan Goossens (DM 17/11) en hij voegde toe: 'Waar blijven de Belgische Obama's?' De bijdrage weekt heel wat reacties los, ook van Orhan Agirdag: 'Met de sociaaleconomische positie van de allochtonen in Vlaanderen is het veel slechter gesteld dan met die van de etnische minderheden in de VS'.

Het regende in Washington, het druppelt in Brussel. Door de verkiezing van de eerste Afro-Amerikaanse president zijn we ons beginnen af te vragen waar de Belgische Obama blijft? No we cannot, en dat heeft zijn grondige redenen.

Ten eerste is het denken over de positie van etnische minderheden in de samenleving volledig anders in de VS. In België is het integratieparadigma nog steeds dominant rond het allochtonenvraagstuk. Kortweg verwacht men van de andersgekleurde of de anderstalige medemens dat hij of zij zich zo spoedig mogelijk 'integreert' in de samenleving. (Alsof er een mogelijkheid bestaat om buiten de samenleving te leven, maar kom.) Maar het verschil tussen integratie en assimilatie is in Vlaanderen microscopisch klein: 'integratie' is niets meer dan een eufemisme. En assimilatie is een schending van een essentieel mensenrecht: recht op cultuurbehoud.

In de States daarentegen is de notie van integratie ofwel niet bekend, ofwel geladen met een volledig andere betekenis. In het Amerikaanse Engels kan enkel een samenleving in haar geheel geïntegreerd zijn, en niet een persoon of een bevolkingsgroep. In het Amerikaanse model is het immers onmogelijk zich voor te stellen dat twee belastingbetalende burgers anders behandeld worden. Daarentegen is het in Vlaanderen bijna vanzelfsprekend dat etnische verschillen ook verschillende rechten en plichten impliceren: autochtonen dienen zich niet te integreren, allochtonen wel. Autochtonen mogen hun eigen taal spreken, allochtonen niet. Allochtone concentratiewijken en scholen vinden we problematisch, terwijl het land voor de overgrote meerderheid bestaat uit autochtone concentratiewijken en scholen. Allochtone politici juichen het integratiedenken enkel toe. Daar heb je al een eerste reden waarom ze nooit zullen uitgroeien tot Vlaamse Obama's.

Ten tweede. Iemand die op zoek gaat naar een Engelse vertaling van de notie van 'allochtoon' zal dat niet vinden. 'Allochtoon' is dan ook niets anders dan een restcategorie. Turk, Marokkaan, Algerijn... voor Vlaanderen is het allemaal hetzelfde en er is dus maar één woord voor: allochtoon. In de States zijn er daarentegen Afro-Americans, Hispanic-Americans, Asian-Americans...

Vele allochtone politici vinden dat we geen allochtonen zijn, maar 'nieuwe Belgen', wat niet meer of minder is dan een nieuwe, eufemistische restcategorie. Obama was geen 'new-American', wel een Afro-American. Het gaat hier niet louter om verschillen in naamgeving: de dubbele naamgeving in de VS symboliseert het recht op een eigen identiteit, namelijk de dubbele identiteit. In de States is het immers mogelijk om tegelijkertijd honderd procent Amerikaan te zijn en tegelijkertijd honderd procent Hispanic te blijven. Overal in de VS hebben Spaanstalige 'allochtonen' bijvoorbeeld het recht om onderwijs te volgen in eigen taal én in het Engels. In België daarentegen is het onderwijs in een 'vreemde' taal bij wet verboden.
In Amerikaanse staten met veel Spaanstalige migranten zijn de stembiljetten en stemcomputers eveneens in het Spaans. Beeld u nu eens in wat de reactie van Jan Modaal zou zijn als onze stembiljetten ook in het Arabisch zouden verschijnen. Toen Abou Jahjah het nog maar insinueerde, heeft hij even in de cel moeten zitten en werd hij jarenlang beschuldigd van relschopperij. Ziet u al waarom Jahjah nooit is uitgegroeid tot een Vlaamse Obama?

Ten derde: Obama kreeg de mogelijkheid om snel te groeien in zijn partij. In Vlaanderen hebben allochtone politici echter twee functies: stemmen aantrekken en zwijgen. Buiten Meryem Almaci, die trots door Groen als lijsttrekker naar voren is geschoven, kunnen we stellen dat allochtone politici verdacht veel lijken op een Bounty: vanbuiten zwart, vanbinnen wit. Maar ook volgzaam in de verpakking die ze gekregen hebben. In Antwerpen vindt Patrick Janssens zelfs een allochtone schepen niet kunnen. Weet iemand enig protest van de Antwerpse Alibi Ali's (AAA)? Daarom zullen we nooit een Antwerpse Obama kennen. In Gent heeft Fatma Pehlivan (sp.a) buigzaam haar handtekening geplaatst onder het hoofddoekenverbod. Daarom zal ze geen Gentse Obama worden. In Limburg is Hilal Yalçin (CD&V) als enige volksvertegenwoordiger verkozen. Heeft iemand al één kritische opmerking gehoord van haar of van Ergün Top (CD&V) aan hun partijtop om het hoofddoekenverbod niet meer te stimuleren?

Ten slotte, en misschien het belangrijkste, met de sociaaleconomische positie van de allochtonen in Vlaanderen is het veel slechter gesteld dan met die van de etnische minderheden in de VS. Laat u niet in de war brengen door Hollywoodmateriaal over de getto's. In New York kan men zelden een bank vinden zonder zwarte bedienden. In Vlaanderen is de zwarte bankbediende enkel te vinden op de sensibiliseringsposters. We zijn een land dat zowel op vlak van onderwijs als op vlak van arbeidsmarkt de grootste ongelijkheid kent tussen allochtonen en autochtonen in heel Europa. Daarom kunnen wij het niet, daarom maakt een Vlaamse Obama (nog) geen kans.